Geog. and Urban Plan. Res Institute of Geography, Faculty of Geography, University of Tehran پژوهش‌های جغرافیای برنامه‌ریزی شهری 2383-1456 Institute of Geography, Faculty of Geography, University of Tehran 151 10.22059/jurbangeo.2016.58118 پژوهشی - کاربردی بررسی تغییرات فصلی اشتغال جمعیت شهری در ایران بررسی تغییرات فصلی اشتغال جمعیت شهری در ایران شیخ بیگلو رعنا استادیار جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، بخش جغرافیا، دانشگاه شیراز 20 03 2016 4 1 1 25 23 09 2015 19 12 2015 Copyright © 2016, Institute of Geography, Faculty of Geography, University of Tehran. 2016 https://jurbangeo.ut.ac.ir/article_58118.html

برنامه‌ریزی برای میزان و نحوۀ توسعۀ آتی بخش‌های مختلف اقتصادی و ساختار اشتغال مناطق مختلف کشور، مستلزم تحلیل‌های دقیق در زمینۀ روند تحولات بخش‌های اقتصادی و ارتباط میان آنهاست. پژوهش حاضر از نوع توصیفی- تحلیلی است که با توجه به اهمیت موضوع اشتغال و مطالعۀ تفاوت‌های منطقه‌ای در ساختار آن، تغییرات دوره‌ای اشتغال جمعیت شهری کشور را در 24 دورۀ فصلی از بهار 1384 تا بهار 1390 در بخش‌های مختلف اقتصادی بررسی کرده و ضمن ارائۀ تحلیل‌های مقایسه‌ای از وضعیت اشتغال استان‌های کشور، ارتباط میان اشتغال در بخش‌های مختلف اقتصادی را تبیین کرده است. برای تبیین وضعیت اشتغال و ارائۀ سیمایی روشن از روند صعود و نزول هر یک از استان‌های کشور در بازۀ زمانی تحت مطالعه، ارزیابی تغییرات اشتغال استان‌ها عمدتاً به‌صورت مقایسه با تغییرات حاصل‌شده در سطح ملی انجام گرفته است. داده‌های مورد نیاز تحقیق عمدتاً به شیوۀ کتابخانه‌ای گردآوری شده است. برای تحلیل داده‌ها از مدل تغییر سهم، آمار توصیفی، ضریب همبستگی پیرسون و تحلیل خوشه‌ای استفاده شده و بر حسب مورد، نمودارهای روند تغییرات شاخص اشتغال در بخش‌های اقتصادی و نقشه‌های توزیع فضایی ارائه شده است. نتیجۀ مطالعه نشان می‌دهد که ارتباط خاصی بین روند تغییرات اشتغال در بخش کشاورزی با بخش صنعت وجود ندارد، به‌گونه‌ای که در بیشتر استان‌ها بین روند تغییرات اشتغال در این دو بخش همبستگی ضعیفی مشاهده می‌شود. این وضعیت دربارۀ دو بخش صنعت و خدمات متفاوت است؛ بدین صورت که در بیشتر استان‌ها همبستگی بالایی به‌صورت معکوس بین روند تغییرات بخش‌های صنعت و خدمات وجود دارد. ضریب همبستگی تغییرات اشتغال در دو بخش خدمات و کشاورزی نیز در بیشتر استان‌ها ضعیف یا متوسط با علامت منفی است.

 اشتغال ایران بخش‌های اقتصادی دوره‌های فصلی اسفندیاری، علی‌اصغر؛ ترحمی، فرهاد؛ (1388). بررسی اشتغال‌زایی بخش‌های اقتصادی ایران با تأکید بر بخش کشاورزی، اقتصاد کشاورزی و توسعه، شمارۀ 67، صص 115-93. امینی، علیرضا؛ منصوری، فرزانه؛ (1387). تحلیل عوامل مؤثر بر اشتغال جوانان به تفکیک بخش‌های عمدة اقتصادی ایران، پژوهش‌نامۀ اقتصادی، شمارۀ 3، صص 139-121. زراء‌نژاد، منصور؛ منتظرحجت، امیرحسین؛ (1383). تخمین و تحلیل تابع تقاضا برای نیروی کار در استان خوزستان، پژوهش‌نامۀ علوم انسانی و اجتماعی، شمارۀ 15، صص 79-59. غفاری، سیدرامین؛ رجائی‌ریزی، محمدعلی؛ دوستی ایرانی، لیلا؛ نصیری هندخاله، اسماعیل؛ (1390). تحلیل مکانی- فضایی ساختار اقتصادی اشتغال در استان چهارمحال و بختیاری، فصلنامۀ جغرافیا، شمارۀ 31، صص 306-277. فرهودی، رحمت‌الله؛ محمدی، اکبر؛ (1385). تحلیل و پیش‌بینی وضعیت اشتغال در شهر سنندج با استفاده از مدل تغییر سهم، ضریب مکانی و ضریب جینی، پژوهش‌های جغرافیایی، شمارۀ 55، صص 202-189. قدیری معصوم، مجتبی؛ مهدوی، مسعود؛ حسین اسماعیل‌نیا، حسین؛ (1383). توسعۀ اشتغال در نواحی روستایی (مطالعۀ موردی: شهرستان لاهیجان)، پژوهش‌های جغرافیایی، شمارۀ 48، صص 158-139. قدیری معصوم، مجتبی؛ عزمی، آئیژ؛ (1389). تحولات اشتغال روستایی و بررسی عوامل مؤثر بر آن، مجلۀ چشم‌انداز جغرافیایی، شمارۀ 10، صص 119-101. قدیری معصوم، مجتبی؛ مهدوی، مسعود؛ برقی، حمید؛ (1384). بررسی آماری روند رشد و تحولات اشتغال در نواحی روستایی استان اصفهان، فصلنامۀ پژوهش‌های جغرافیایی، شمارۀ 54، صص 175-153. قویدل، صالح؛ عزیزی، خسرو؛ (1387). شناسایی عوامل مؤثر بر سهم اشتغال در بخش خدمات و زیربخش‌های آن (مورد مطالعه: ایران)، پژوهشنامۀ علوم انسانی و اجتماعی «علوم اقتصادی»، شمارۀ 28، صص 116-93. کرباسی، علیرضا؛ اثنی‌عشری، هاجر؛ عاقل، حسن؛ (1387). پیش‌بینی اشتغال بخش کشاورزی در ایران، مجلۀ اقتصاد در توسعۀ کشاورزی، جلد 22، شمارۀ 2، صص 42-31. گرجی، ابراهیم؛ علیپوریان، معصومه؛ سرمدی، حسین؛ (1389) تأثیر جهانی شدن اقتصاد بر اشتغال در ایران و برخی کشورهای درحال‌توسعه، مجلۀ دانش و توسعه، شمارۀ 32، صص 127-111. مدنی‌پور، علی؛ (1379) طراحی فضای شهری، نگرشی به فرایندهای اجتماعی و مکانی، ترجمۀ فرهاد مرتضایی، شرکت پردازش و برنامه‌ریزی شهری وابسته به شهرداری تهران. میرزایی، حسین؛ آقاجانی، حبیب؛ (1388). تحلیلی بر تأثیر جهانی شدن بر بازار کار، فصلنامۀ فراسوی مدیریت، شمارۀ 10، صص 241-219. Alarco´n, D. and Zepeda, E., 1998, Employment trends in the Mexican manufacturing sector, North American Journal of Economics and Finance 9, pp. 125–145. Cai, F. and Wang, M., 2010, Growth and structural changes in employment in transition China, Journal of Comparative Economics, No. 38, pp. 71–81. Calves, A.E. and Schoumaker, B., 2004, Deteriorating Economic Context and Changing Patterns of Youth Employment in Urban Burkina Faso: 1980–2000, World Development, Vol. 32, No. 8, pp. 1341–1354. Daniels, P.W., 2004, Urban challenges: the formal and informal economies in mega-cities, Cities, Vol. 21, No. 6, pp. 501–511. European Commission- E.C., 2009, Growth, Jobs and Social Progress In The EU Report - A contribution to the evaluation of the social dimension of the Lisbon Strategy, The Social Protection Committee: http://www.cedefop.europa.eu/en/news/3979.aspx Herman, E. and Georgescu, M.A., 2012, Employment strategy for poverty reduction. A Romanian perspective, Procedia - Social and Behavioral Sciences, No. 58, pp. 406 – 415. Hutton, T.A., 2004, The New Economy of the inner city, Cities, Vol. 21, No. 2, pp. 89–108. Kalogiratou, Z.; Monovasilis, T. and Tsounis, N., 2012, Modeling Regional Employment. An Application in High Technology Sectors in Greece, Procedia Economics and Finance 1, pp. 213 – 218. Liu, G.Y.; Yang, Z.F.; Su, M.R. and Chen, B., 2012, The structure, evolution and sustainability of urban socio-economic system, Ecological Informatics, No. 10, pp. 2–9. Rotaru, P.C., 2014, Empirical study on regional employment rate in Romania, Procedia - Social and Behavioral Sciences, No. 109, pp. 1365 – 1369. Salvatore, D., 1997, International Economic, translated by Arbab H., Ney Publication. Srinivasan, T.N., 2010, Employment and India’s development and reforms, Journal of Comparative Economics, No. 38, pp. 82–106. Stanila, L.; Andreica, M.E. and Cristescu, A., 2014, Econometric analysis of the employment rate for the E.U. countries, Procedia - Social and Behavioral Sciences, No. 109, pp. 178 – 182. Van Empel, C., 2008, Social dialogue for urban employment: Changing concepts and practices, Habitat International, No. 32, pp. 180–191.
Geog. and Urban Plan. Res Institute of Geography, Faculty of Geography, University of Tehran پژوهش‌های جغرافیای برنامه‌ریزی شهری 2383-1456 Institute of Geography, Faculty of Geography, University of Tehran 151 10.22059/jurbangeo.2016.58120 پژوهشی - بنیادی زیست‌پذیری شهری: مفهوم، اصول، ابعاد و شاخص‌ها زیست‌پذیری شهری: مفهوم، اصول، ابعاد و شاخص‌ها سلیمانی مهرنجانی محمد دانشیار دانشکدۀ علوم جغرافیایی دانشگاه خوارزمی، تهران تولایی سیمین استاد دانشکدۀ علوم جغرافیایی دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران رفیعیان مجتبی دانشیار دانشکدۀ هنر و معماری دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران زنگانه احمد استادیار دانشکدۀ علوم جغرافیایی دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران خزائی نژاد فروغ دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران 20 03 2016 4 1 27 50 07 11 2015 09 01 2016 Copyright © 2016, Institute of Geography, Faculty of Geography, University of Tehran. 2016 https://jurbangeo.ut.ac.ir/article_58120.html

امروزه، شهرها مکان اصلی کار و زندگی بخش عمدۀ بشر شده‌اند، به‌طوری که بیش از 50% از جمعیت 7 میلیارد نفری جهان در شهرها زندگی می‌کنند. از این رو، توجه به کیفیت زندگی، شرایط، امکانات و نیازهای ساکنان شهرها، مسئله‌ای حیاتی است. نظر به مشکلات متعدد شهرها، رویکردهای مختلفی برای ارتقا و بهبود شرایط زندگی در آنها پیشنهاد و مطرح شده است که زیست‌پذیری شهری یکی از آنها است. امروزه زیست‌پذیری در بیشتر کشورهای توسعه‌یافته به عنوان یک اصل راهنما در چارچوب گفتمان پایداری در سیاست‌گذاری‌ها و برنامه‌ریزی شهری گسترش پیدا کرده است. این مقاله ضمن معرفی زیست‌پذیری به عنوان رویکرد غالب در برنامه‌ریزی شهری جهان معاصر؛ خاستگاه نظری، دیدگاه‌های تأثیرگذار و ادبیات نظری- تجربی، ابعاد و شاخص‌های آن را بررسی کرده است. این تحقیق به لحاظ هدف بنیادی- نظری و داده‌های آن، به روش کتابخانه‌ای – اسنادی فراهم آمده است. یافته‌های مقاله بیانگر این موضوع است که با توجه به شرایط امروز، در بیشتر شهرهای جهان توافق کلی دربارۀ اهمیت و ضرورت شناخت، تحلیل و تبیین زیست‌پذیری شهری در ابعاد گوناگون وجود دارد؛ اما اجماع نظر دربارۀ تعریف، اصول، معیارها و شاخص‌های آن وجود ندارد. مهم‌ترین علت این امر را می‌توان در وابستگی مستقیم این مفهوم به شرایط مکانی، زمانی و مهم‌تر از همه، بستر اجتماعی- اقتصادی و مدیریتی جامعۀ هدف دانست.

 پایداری رشدهوشمند روستاشهری زیست‌پذیری کیفیت زندگی احمدی، فرشته؛ (1393). ارزیابی شاخص‌های کیفیت زندگی با تأکید بر اصول شهر زیست‌پذیر، نمونۀ موردی: شهرک گلستان در منطقۀ 22 تهران، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد به راهنمایی دکتر علیرضا بندرآباد، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکزی. بندرآباد، علیرضا؛ (1389). تدوین اصول الگوی توسعۀ فضایی و شکل شهر زیست‌پذیر ایرانی (مطالعۀ موردی مناطق 1، 15 و 22 تهران)، رسالۀ دکتری به راهنمایی دکتر حمید ماجدی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران. جعفری اسدآبادی، حمزه؛ (1392). بررسی زیست‌پذیری شهرها در راستای توسعۀ پایدار شهری (مورد مطالعه: کلان‌شهر تهران)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد به راهنمایی دکتر فرزانه ساسان‌پور، دانشکدۀ جغرافیا، دانشگاه خوارزمی، تهران. جیکوبز، جین؛ (1961). مرگ و زندگی شهرهای بزرگ امریکایی، ترجمۀ حمیدرضا پارسی و آرزو افلاطونی، انتشارات دانشگاه تهران، تهران. خراسانی، محمدامین؛ (1391). تبیین زیست‌پذیری روستاهای پیرامون شهری با رویکرد کیفیت زندگی (مطالعۀ موردی شهرستان ورامین)، رسالۀ دکتری به راهنمایی دکتر محمدرضا رضوانی، دانشکدۀ جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران. خراسانی، محمدامین؛ (1393). سکونتگاه زیست‌پذیر، سکونتگاه پایدار، همایش علوم جغرافیایی ایران، دانشگاه تهران، تهران. رضوانی، محمدرضا؛ منصوریان، حسین؛ (1387). سنجش کیفیت زندگی: بررسی مفاهیم، شاخص‌ها، مدل‌ها و ارائۀ مدل پیشنهادی برای نواحی روستایی، فصلنامۀ روستا و توسعه، شمارۀ 3، صص 26-1. روشن، مینا؛ (1391). تدوین الگوی جامع برنامه‌ریزی کاربری اراضی شهری با تأکید بر ارتقای زیست‌پذیری و تحقق عدالت محیطی، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد به راهنمایی دکتر امین‌زاده گوهرریزی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره) قزوین، دانشکدۀ معماری و شهرسازی. شوای، فرانسوا؛ (1375). شهرسازی واقعیات و تخلیات، ترجمه: محسن حبیبی، انتشارات دانشگاه تهران، تهران. صرافی، مظفر و همکاران؛ (1393). اندیشه‌های نو در برنامه‌ریزی شهری، انتشارات قدیانی، تهران. علیزاده، سجاد؛ (1393). سنجش عوامل زیست‌پذیری با تأکید بر رویکرد مشارکت (مطالعۀ موردی محله بریانک منطقۀ 1 شهرداری تهران)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد به راهنمایی دکتر واراز مرادی مسیحی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکزی. عیسی‌لو، علی اصغر و همکاران؛ (1393). انگارۀ زیست‌پذیری رهیافتی نوین جهت ارتقای کیفیت زندگی در جوامع روستایی (مطالعۀ موردی: شهرستان قم، بخش کهک)، فصلنامۀ مسکن و محیط روستا، شمارۀ 146، صص120-107. فلاح منشادی، افروز؛ (1392). بازآفرینی فضاهای شهری با رویکرد رویدادمداری و حیات واقعه‌ای به منظور تقویت سرزندگی و ارتقای کیفیت زیست‌پذیری، نمونۀ موردی محور شمالی- جنوبی شیراز (دروازه قرآن تا شاهچراغ)، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد به راهنمایی دکتر شعله، دانشگاه شیراز، دانشکدۀ هنر و معماری. قربانی، زینب؛ خاکپور، براتعلی؛ مافی، عزت‌الله؛ (1392). تحلیل توزیع فضایی کیفیت زندگی در محله‌های شهر چالوس، پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، شمارۀ 13، صص 18-1. کلارک، دیوید؛ (1388). جهان شهری، شهر جهانی، ترجمۀ مهدی قرخلو و فروغ خزاعی‌نژاد، نشر انتخاب، تهران. لطفی مهروئیه، حبیب؛ (1393). نقش مقاوم‌سازی مسکن روستایی در زیست‌پذیری روستاها (مورد مطالعه: دهستان مهروئیه)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد به راهنمایی دکتر رکن‌الدین افتخاری، دانشگاه تربیت مدرس، دانشکدۀ علوم انسانی. ویلر، استفان؛ (1393). برنامه‌ریزی برای پایداری: ایجاد جامعۀ زیست‌پذیر، متعادل و اکولوژیک، ترجمۀ محمود جمعه‌پور و شکوفه احمدی، نشر علوم اجتماعی، تهران. AARP, 2005 livably communities: An Evaluation Guid, public policy instituty, Washington. American institute of architects (AIA), (2005) what makes a community livable Balsas, Carlos.J.L(2004): Measuring the livability of an urban center. An exploratory study of key performance indicators planning, practice and research, vol 19, No 1, pp 101-110 Badland, Hannah. Whitzman, Lowe, Aye, Butterworth, Hes (2014) Urban Liveability: Emerging Lesson From Australian for exploring the potential for indicators to measure the social determinants of health, Social Science and Medicine, No 111, pp 64-73. Clinton-Gore Administration, 2000, Building Livable Communities: Sustaining Prosperity, Improving Quality of Life, Building a Sense of Community, available at: www.livablecommunities.gov. Dunstan,K (2007), Creating an Indicator of Liveability: The Neighbourhood Liveability Assessment Survey (NLAS), Paper prepared for European Urban Research Association (EURA) conference, 12-14 September, Glasgow, Scotland. Embry, M.( 2009) Designing community: The application of new urban principles to create authentic communities, Thesis Project, Master of Science Department of Geography. Faiz, Asif.Faiz, Aysha. Wang, Wei. Bennet, Christopher .(2012) Sustainable rural roads for livelihoods and livability, Journal Procedia-Social and Behavioral Sciences, No. 53, pp 1-8 Godschalk, D.R(2004)” land use planning challenges with conflicts visions of sustainable development and livable communites” Hahlweg, D. 1997. “The City as a Familiy” in Lennard, SH et.al (eds). Making Cities Livable. International Making Cities Livable Conferences, California, USA: Godolier Press. Holt-Jensen, A. (2001). Individual relational space in deprived urban neighbourhoods. Paper presented at ENHR conference, 25–29 June, 2001, Pultusk, Poland. http://www. Hasan, Lubna.(2007), Cities and Quality of Life-Should we Monitor Pakistani Cities?, Pakistan Institute of Development Economics, Electronic copy available at http://mpra.ub.uni_muenchen.de/6522/ Howley, Peter & Scotl, Mark & Redmondb, Declan (2009), sustainability versus livability: an investigation of neighborhood satis faction journal of Environmental planning and management Hortulanus, R.P. 1996 stadsbuurten en studie over bewoners en beheerders in buurten met uiteenlopende reputaties. VUGA, Den Haag. Larice, Michael.(2005)Great Neiborhoods: The Livability and morphology of High density neighborhoods in Urban North America, Doctor of Philosophy in City and Regional Planning, UNIVERSITY OF CALIFORNIA, BERKELEY, Professor Michael SouthworthLau leby jasmine & Hashim, Ahmad Hariza (2010), Liveability dimensions and attributes: their relative importan the eyes of neighbourhood resid dents, journal of construchion in developing countries. Lennard, H. L. 1997. “Principles for the Livable City” in Lennard, S. H., S von Ungern- Sternberg, H. L. Lennard, eds. Making Cities Livable. International Making Cities Livable Conferences. Gondolier Press: California, USA. Suzanne H. Crowhurst Lennard & Henry L. Lennard,( 1995) , Livable Cities Observed. A Source Book of Images and Ideas for City Officials, Community Leaders, Architects, Planners, and All Others Committed to Making Their Cities Livable. Carmel, CA, Gondolier Press. Landry, Charles, (2000), Urban Vitality: A New source of Urban Competitiveness, prince claus fund journal, ARCHIS issue Urban Vitality / Urban Heroes. Litman, Todd Alexander (2004) Economic value of walkability, world transport policy & practice, volume 10. Mahmudi, M. et al (2015), livable streets: the effects if physical prolems on the quality and livability of kuala lampur streets, Cities, No 43, pp 104-114. Mccrea, Rod. Walters, Peter. (2012) Impacts of Urban Consolidation on Urban Liveability: Comparing an Inner and Outer Suburb in Brisbane, Australia, Jurnal Housing, Vol. 29, No. 2, pp 190-206. M.Arch.(2002) New Urbanism & Development in Contemporary China, Thesis Project, Master of Architecture. National Association Of Regional Councils(2002), Livability Literature Review: Synthesis of Current Practice, Washington. National Association of Regional Councils(NARC).(2003),U.S.Department of Transportation. Newton,P.(2012),Liveable and Sustainable?Socio-Tecchnical Challenges for Twenty-First-Cntury Cities, Journal of Urban Technology, Vol.19, pp 81-102. Ottawa county planning commission, 2004 Ottawa county urban smart growth, planning and grants department. Southworth, M. (2003),Measuring the Livable City, Built Environment. Song yang (2011), a livable city study in china: using structural Equation models, thesis submitted in statistics, department of statistics Uppsala university United States Environmental Protection Agency.(2009). HUD-DOT-EPA partnership for sustainable communities. Retrieved from http://www.epa.gov/smartgrowth/partnership/#background. U Pandey.R .et al(2013), Understanding Qualitative Conceptions of Livability: Indian Perspective, international Jurnal of Research in Engineering and Technology Van Kamp, Irene. Leidelmeijer, Kees. Marsman, Gooitske and De Hollander,.(2003)Urban environmental quality and human well-being: Towards a conceptual framework and demarcation of concepts; a literature study, Landscape and Urban Planning,pp 5-18. Victorian competition and efiiciency commission (2008), A state of Liveability: An in inguir in to enhancing victoria’s Liveability, final report Visser, P., van Dam, F. and Hooimeijer, P. (2005). The influence of neighbourhood characteristics on geographical differences in house prices in the Netherlands. Paper presented at European Network for Housing Research (ENHR) International Housing Conference, 29 June–3 July 2005, Reykjavik, Iceland. http://www.borg.hi.is/enhr2005iceland/index. Wheeler, S.M. (2001). Livable communities: Creating safe and livable neighborhoods, towns and regions in California (Working Paper 2001–2004). Berkeley: Institute of Urban and Regional Development, University of California. http://www-iurd.ced.berkeley.edu/pub/WP-2001-04.PDF (accessed 8 July 2006).
Geog. and Urban Plan. Res Institute of Geography, Faculty of Geography, University of Tehran پژوهش‌های جغرافیای برنامه‌ریزی شهری 2383-1456 Institute of Geography, Faculty of Geography, University of Tehran 151 10.22059/jurbangeo.2016.58121 پژوهشی - کاربردی تحلیل و بررسی تأثیر بیلبوردهای تبلیغاتی بر منظر شهری شهر لاهیجان، بر مبنای ضوابط و مقررات پیشنهادی سامان‌دهی تابلوهای شهری در ایران با روش تحلیل سوات (SWOT) تحلیل و بررسی تأثیر بیلبوردهای تبلیغاتی بر منظر شهری شهر لاهیجان، بر مبنای ضوابط و مقررات پیشنهادی سامان‌دهی صیاد بیدهندی لیلا استادیار دانشکدۀ علوم اجتماعی- دانشگاه پیام‌نور رسولیان سارا مدرس دانشگاه پیام‌نور 20 03 2016 4 1 51 68 30 01 2015 05 01 2016 Copyright © 2016, Institute of Geography, Faculty of Geography, University of Tehran. 2016 https://jurbangeo.ut.ac.ir/article_58121.html

امروزه در ایران و بیشتر نقاط جهان، منظر خیابان‌ها و مراکز فعال شهرها از بیلبوردهای تبلیغاتی رنگارنگ و مختلف پوشیده شده است، تا آنجا که برخی از متخصصان این فراوانی و تنوع را نوعی آشفتگی و آلودگی بصری به شمار آورده‌اند. در حقیقت، وجود تابلوهای آگهی، به‌ویژه بیلبوردهای تبلیغاتی لازمۀ زندگی شهری است و جلوگیری از آلودگی بصری ناشی از تبلیغات و حاکمیت زیبایی در منظر شهرها نیز ضرورت دارد؛ لازمۀ حاکمیت زیبایی نیز برخورداری از قانون و قواعد مدون است. هدف این پژوهش شناسایی تأثیر بیلبوردهای تبلیغاتی بر منظر شهری لاهیجان است و در انجام آن از روش تحقیق توصیفی- تحلیلی بهره گرفته ‌‌شده ‌‌است. در این پژوهش، ابتدا مفاهیم و تعاریف اولیۀ منظر و تبلیغات بررسی شده است؛ در ادامه، مجموعه‌ای از معیارها و شاخص‌ها در ارتباط با تبلیغات و منظر شهری در قالب جداولی استخراج گردید؛ سپس از طریق مشاهده و جمع‌آوری اطلاعات، به روش میدانی (مصاحبه، برداشت اطلاعات میدانی و عکس‌برداری و استفاده از سر‌شماری‌ها) شاخص‌ها با وضع موجود مقایسه شدند. پس از آن، نقاط قوت و ضعف موجود در منظر شهر لاهیجان که به دلیل وجود بیلبوردهای تبلیغاتی ایجاد شده ‌است، با روش SWOT، بررسی شد. در انتها، این نتیجه حاصل شد که بیلبوردهای تبلیغاتی لاهیجان با اینکه در بیشتر موارد استانداردها و شاخص‌ها را رعایت کرده‌اند، به علت نصب در مکان نامناسب، عدم رعایت استاندارد مشخصات فیزیکی، عدم رعایت استاندارد حریم تابلوهای تبلیغاتی و نورپردازی نامناسب و کم‌توجهی به زمینۀ فرهنگی و تاریخی، مطلوبیت بصری لازم را ندارند، در نتیجه ضرورت دارد در این زمینه اصلاحاتی صورت پذیرد. به منظور انجام این اصلاحات، در این پژوهش رویکرد تدوین ضوابط عام کمی و کیفی و ارائۀ الگوها و نمونه‌های مناسب مطرح و پیشنهادهایی برای طراحی و سامان‌دهی بیلبوردهای تبلیغاتی شهر لاهیجان ارائه شد.

 بیلبورد تبلیغاتی تبلیغات شهر لاهیجان منظر شهری آتشین‌بار، محمد؛ (1388). تداوم هویت در منظر شهری، مجلۀ باغ‌نظر، شمارۀ 12، صص 55-45. بحرینی، سیدحسین؛ (1388). تحلیل مبانی نظری طراحی شهری معاصر، انتشارات دانشگاه تهران، تهران. بختیاری فرد، حمیدرضا؛ (1388). رنگ و ارتباطات، نشر فخرا کیا، تهران. بل، سایمون؛ (1387). عناصر طراحی بصری در منظر، محمدرضا مثنوی، انتشارات دانشگاه تهران، تهران. بهبهانی، حمید؛ (1381). راهسازی: طرح هندسی راه، مرکز نشر دانشگاه‌ شیراز، تهران. جمشیدی، احسان؛ محسنیان، حسن؛ (1385). ضوابط پیشنهادی طراحی و مکان‌یابی بیلبوردها در سطح شهر مشهد، دفتر مطالعات و برنامه‌ریزی حمل‌ونقل سازمان حمل‌ونقل و ترافیک مشهد. جیکوبز، جین؛ (1388). مرگ و زندگی شهرهای بزرگ امریکایی، حمیدرضا پارسی و آرزو افلاطونی، انتشارات دانشگاه تهران، تهران. دفتر تدوین و ترویج مقررات ملی ساختمان، (1384). مقررات ملی ساختمان ایران، مبحث بیستم، علائم و تابلوها، نشر توسعۀ ایران، تهران. علیپور، مریم؛ (1391). پایان‌نامه بررسی مشکلات مبلمان شهری در پیاده‌روهای شهر لاهیجان (مطالعۀ موردی: میدان چای تا میدان گلستان)، استاد راهنما: دکتر حسین قنبری، رشته: جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه: پیام نور واحد رشت. قره‌داغی، ایرج؛ (1385). قوانین و مقررات تبلیغاتی کشور، دفتر تبلیغات و اطلاع‌رسانی معاونت امور مطبوعاتی و اطلاع‌رسانی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، تهران. قلعه نویی، محمود؛ بهرامیان، آرمین؛ مدنی، فروغ؛ (1390). نقش تابلوهای تبلیغاتی فروشگاه‌ها در تغییر شکل منظر شهری (مورد مطالعاتی: خیابان چهارباغ عباسی)، نشریۀ مطالعات تطبیقی هنر (دو فصلنامۀ علمی پژوهشی) سال اول، شمارۀ دوم، پاییز و زمستان 1390، صص 39-29. کالن، گوردن؛ (1387). گزیدۀ منظر شهری، منوچهر طبیبیان، انتشارات دانشگاه تهران، تهران. گروتر، یورگکورت؛ (1388). زیباشناسی در معماری، ترجمۀ: جهانشاه پاکزاد و عبدالرضا همایون، انتشارات دانشگاه شهید بهشتی، تهران. گلکار، کورش؛ (1385). مفهوم منظر شهری، مجلۀ آبادی، شمارۀ 53، صص 47-38. لینچ، کوین؛ (1383). سیمای شهر، محمود مزینی، انتشارات دانشگاه تهران، تهران. محمدیان، پوریا؛ مبینی، زهرا؛ نخعی پور، مریم؛ (1391). آسیب‌شناسی تبلیغات محیطی از منظر ترافیک بر مبنای ضوابط و مقررات پیشنهادی سامان‌دهی تابلوهای شهری در سطح شهرداری منطقۀ یک (مطالعۀ موردی تلویزیون میدان قدس، پارک‌وی، میدان ارتش و استندهای سه معبر اصلی بلوار کاوه، اندرزگو و فرمانیه)، دوازدهمین کنفرانس بین‌المللی مهندسی حمل‌ونقل و ترافیک. نگارستان، فرزین؛ تیموری، محمد؛ آتشین‌بار، محمد؛ (1389). تئوری منظر، رویکردی بر تداوم هویت در روند نوسازی شهری، مجلۀ باغ نظر، شمارۀ 14، صص 68- 59. ونتوری، رابرت؛ (1389). پیچیدگی و تضاد در معماری، ترجمۀ علیرضا میرترابی و محمدرضا منوچهری، انتشارات سمیرا، تهران. مرکز آمار ایران، (1390). نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن. Aron Vinegar and Michael J, Golec, 2009, Relearning from Las Vegas, University of Minnesota Prees Minneapolis, London. Ertep, Hakan, 2009, The role of shop signs in transforming urban fabric, Demartment of Communication Design, Turkey. Iveson , Kurt, 2006, Branded cities: outdoor advertising, urban governance, and the outdoor media landscape, Senior Lecturer in Urban Geography, University of Sydney, Australia. Shelton, Barrie, 2005, Learning from Jepanese city, Taylor & Francis, London. Venturi, Rabert and et al, 1997, Learning from Las Vegas, MIT Press, Cambridge. Resources in english: Atashin, Mohammad. 2009.ʻ Identity steadiness in city view ʼ, in: journal of BAGHE NAZAR, no 12, pp, 45-55. Bahraini, Seyed hosein. 2009.ʻ Analyze of principle theoretical in contemporary urban design ʼ, University of Tehran Publication, Tehran. Bakhtiyari fard, Hamid reza. 2009. ʻ Color and communication ʼ, Fakhra kia Publication, Tehran. Bell, Simon. 2008. ʻ Visual designing elements in view ʼ, Translated by Mohammad reza Masnavi, University of Tehran Publication, Tehran. Behbahani, Hamid. 2002. ʻ Road construction: road geometry designing ʼ, Shiraz university publication. Jamshidi, Ehsan and Mohsenian, Hasan. 2006. ʻ Recommended rules in billboard design and locating in MASHHAD city ʼ, Research and planning office of traffic organization in MASHHAD. Jacobs, Jane. 2009. ʻ Death and live in the united state large cities ʼ, Translated by: Hamid reza Parsi and Arezoo Aflatooni, University of Tehran Publication, Tehran. National building rules organization. 2005. ʻ National building rules in IRAN ʼ, part 20: The signs and billboards, Toseye ney Publication, Tehran. Alipoor, Maryam. 2012. ʻ The problems of urban furniture in LAHIGAN pavement: CHAY square to GOLESTAN square ʼ, Thesis in Geography and urban planning, PNU university. Ghare daghi, Iraj. 2006. ʻ advertising rules and provisions of the country ʼ, Ministry of culture and Islamic advise, Tehran. Ghale noee, Mahmood; Bahramian, Armin and Madani, forough. 2011. ʻ The role of shops advertising billboards on shape changing in urban view ʼ, Journal of art comparative study, First year, no 2, Fall and Winter 2011, pp: 29-39. Calen, Gordon. 2008. ʻ Abstract of urban view ʼ, Translated by: Manoochehr Tabibiyan, University of Tehran Publication, Tehran. Grouter, Yorgokvert. 2009. ʻ Aesthetic in architecture ʼ, Translated by: Jahan shah Pakzad and Abdolrahman Homayoun, Beheshti University Publication, Tehran. Golkar, Kurosh. 2006. ʻ Concept of Urban view ʼ, Journal of ABADI, no 53, pp: 38-47. Linch, Kevin. 2004. ʻ View of the city ʼ, Translated by: Mahmood mozayani, University of Tehran Publication, Tehran. Mohammadiyan, Puria; Mobini, Zahra and Nakhei pour, Maryam. 2012. ʻ Pathology of environment advertising from the sight of traffic based on organizing city billboards recommendation in municipality 1 ʼ, 12efth international conference in transportation and traffic engineering, Tehran, Iran. Negarestan, Farzin; Teymuri, Mohammad and Atashin bar, Mohammad. 2010. ʻ Theory of view, new dimension in steadiness of identity in the process of urban modernization ʼ,Journal of BAGH, no 14, pp: 59-68. Ventori, Robert. 2010. ʻ Complicity and contradiction in architecture ʼ, Translated by: Alireza Mirtorabi and Mohammad reza Manouchehri, SAMIRA Publication, Tehran. The statistical centre of IRAN. 2011. ʻ Conclusion of general census of population and house in IRAN. Aron Vinegar and Michael J, Golec, 2009, Relearning from Las Vegas, University of Minnesota Prees Minneapolis, London.  Ertep, Hakan, 2009, The role of shop signs in transforming urban fabric, Demartment of Communication Design, Turkey.  Iveson , Kurt, 2006, Branded cities: outdoor advertising, urban governance, and the outdoor media landscape, Senior Lecturer in Urban Geography, University of Sydney, Australia.  Shelton, Barrie, 2005, Learning from Jepanese city, Taylor & Francis, London.  Venturi, Rabert and et al, 1997, Learning from Las Vegas, MIT Press, Cambridge.
Geog. and Urban Plan. Res Institute of Geography, Faculty of Geography, University of Tehran پژوهش‌های جغرافیای برنامه‌ریزی شهری 2383-1456 Institute of Geography, Faculty of Geography, University of Tehran 151 10.22059/jurbangeo.2016.58122 پژوهشی - کاربردی مکان‌یابی عرصه‌های مناسب توسعة آتی شهر یاسوج مکان‌یابی عرصه‌های مناسب توسعة آتی شهر یاسوج موسوی سیدحجت استادیار ژئومورفولوژی، گروه جغرافیا و اکوتوریسم، دانشکدة منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران ولی عباسعلی دانشیار گروه علوم مهندسی بیابان، دانشکدة منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران رنجبر ابوالفضل دانشیار گروه علوم مهندسی بیابان، دانشکدة منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران داستان داریوش دانش‌آموختة کارشناسی‌ارشد بیابان‌زدایی، گروه علوم مهندسی بیابان، دانشکدة منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران 20 03 2016 4 1 69 88 02 03 2015 22 02 2016 Copyright © 2016, Institute of Geography, Faculty of Geography, University of Tehran. 2016 https://jurbangeo.ut.ac.ir/article_58122.html

تحلیل سازگاری و تعیین تناسب و استعداد زمین برای توسعة کالبدی سکونتگاه‌های شهری از اقدامات اولیه در برنامه‌ریزی‌های فضایی و محیطی است. لذا، در این پژوهش سعی شده است تا با بهره‌گیری از سیستم اطلاعات جغرافیایی، مناسب‌ترین عرصه‌های مکان‌گزینی توسعة آتی شهر یاسوج بر اساس دانش داده‌ای شناسایی و تعیین شود. دانشداده‌ای فرایند استفاده و به‌کارگیری مقدار عددی هر پارامتر در مکان‌یابی توسعة فیزیکی بدون استفاده و اعمال نظرات کارشناسی را شامل می‌شود. به‌منظور دستیابی به اهداف، نخست براساس دانش داده‌ای و با توجه به ویژگی‌های ژئومورفولوژی، اقلیمی، زمین‌شناسی، هیدرولوژی و انسانی منطقه، 15 پارامتر و 84 کلاس برای بررسی تأثیر فرم‌ها و فرایندهای طبیعی در مکان‌گزینی آتی شهر یاسوج شناسایی شد که هر پارامتر ارزش عددی ویژه‌ای را به خود اختصاص داده است. پس از محاسبة وزن‌‌ طبقات براساس مقادیر واقعی هر پارامتر و طراحی مدل‌های دانش داده‌ای، لایه‌های رستری پارامترها براساس وزن و مدل‌های مزبور در محیط نرم‌افزار ArcGIS با یکدیگر تلفیق، و نقشة پهنه‌بندی منطقة مطالعاتی به‌لحاظ مکان‌های مناسب برای توسعة آتی سکونتگاه یاسوج تهیه شد. نتایج نشان می‌دهد که پهنة بسیار مناسبی که 72/41% (72/8 کیلومترمربع) از مساحت سکونتگاه فعلی را به خود اختصاص داده، امکان افزایشی معادل 45/77 کیلومترمربع را دارد. همچنین، پهنة مناسبی به وسعت معادل 08/16% (36/3 کیلومترمربع) از مساحت سکونتگاه فعلی، با توجه به نقشة مکان‌گزینی آتی شهر یاسوج، تا 35/36 کیلومترمربع امکان توسعه دارد.

 تناسب زمین جغرافیایی سیستم اطلاعات مکان‌یابی فرم و فرایندهای طبیعی یاسوج احمدی، طیبه؛ زنگنه اسدی، محمدعلی؛ رامشت، محمدحسین؛ مقصودی، اکبر، 1392، محدودیت­ها و قابلیت­های فرآیندهای ژئومورفیک در توسعه و برنامه­ریزی شهر خرم­آباد، مطالعات جغرافیایی مناطق خشک، سال سوم، شمارۀ یازدهم، صص 34- 19. اعتماد، گیتی، 1379، توسعۀ شهری و کاربری بهینه، مجموعه مقالات همایش زمین و توسعۀ شهری، مرکز مطالعات و تحقیقات معماری و شهرسازی ایران، ص 16. امانپور، سعید؛ علیزاده، هادی؛ قراری، حسن، 1392، تحلیلی بر مکانیابی جهات بهینه توسعۀ فیزیکی شهر اردبیل با استفاده از مدل AHP، فصلنامه برنامه­ریزی منطقه­ای، سال سوم، شمارۀ 10، صص 96-83. پوراحمد، احمد؛ شماعی، علی، 1380، اثرات توسعه فیزیکی شهر یزد بر جمعیت بافت قدیم شهر، نشریه جامع شناسی و علوم اجتماعی، شماره 18، صص 3-30. رجایی، عبدالحمید، 1387، کاربرد ژئومورفولوژی در آمایش سرزمین و مدیریت محیط، تهران، نشر قومس، چاپ سوم، 344 صفحه. روستایی، شهرام؛ جباری، ایرج، 1391، ژئومورفولوژی مناطق شهری، تهران، انتشارات سمت، چاپ پنجم، 229 صفحه. سرور، هوشنگ؛ خیری‌زاده آروق، منصور؛ لاله‌پور، منیژه؛ 1393، نقش عوامل محیطی در امکان‌سنجی توسعۀ فیزیکی بهینه شهر ملکان، مجلۀ پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، دورۀ 5، شمارۀ 18، صص 95-114. صدوق، سید حسن؛ فهیم، علی، 1393، محدودیت­های ژئومورفولوژیک و رشد فیزیکی شهر تویسرکان با استفاده از سیستم‌های اطلاعات جغرافیایی (GIS) و مدل رقومی ارتفاعی (DEM)، فصلنامۀ آمایش محیط، شمارۀ 27، صص 121-142. عزیزپور، ملکه، 1375، توان‌سنجی محیط طبیعی و توسعۀ فیزیکی شهر (الگوی مناسب توسعۀ فیزیکی شهر تبریز)، پایان‌نامۀ دکتری، دانشگاه تربیت مدرس، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی. فردوسی، بهرام، 1384، امکان­سنجی و کاربرد سیستم پشتیبانی تصمیم­گیری در توسعه فیزیکی شهر، نمونۀ موردی: شهر سنندج، پایان نامۀ کارشناسی‌ ارشد، دانشگاه تربیت مدرس، دانشکده ادبیات و علوم انسانی. قرخلو، مهدی؛ داودی، محمود؛ زندوی، سیدمجدالدین؛ جرجانی، حسن علی، 1390، مکان­یابی مناطق بهینه توسعه فیزیکی شهر بابلسر بر مبنای شاخص­های طبیعی، جغرافیا و توسعه، شمارۀ 23، صص 122-99. قضایی، پرویز؛ ملکرودی، پروانه، 1389، محدودیت­های ژئومورفولوژیکی توسعۀ فیزیکی شهر رودبار، فصلنامه جغرافیای طبیعی، سال سوم، شمارۀ 7، صص 52-41. کرم، امیر؛ محمدی، اعظم، 1388، ارزیابی و پهنه‌بندی تناسب زمین برای توسعۀ فیزیکی شهر کرج و اراضی پیرامونی بر پایۀ فاکتورهای طبیعی و روش فرآیند تحلیل سلسله مراتبی (AHP)، فصلنامۀ جغرافیای طبیعی، سال اول، شمارۀ 4، صص 74-59. مظفری، غلامعلی؛ اولی‌زاده، انور، 1387، بررسی وضعیت توسعه فیزیکی شهر سقز و تعیین جهات بهینه توسعۀ آتی آن، فصلنامة محیط‌شناسی. شمارۀ 34 (47)، صص 11-20. Avijit, G., Rafi, A., (2004(, Geomorphology and the urban tropics: building an interface between research and usage; University of Leeds, School of Geography. Amoateng, P., Cobbinah, P.B., Adade, K.O., (2013), Managing physical development in peri-urban areas of Kumasi, Ghana: A case of Abuakwa. Journal of Urban and Environmental Engineering, Vol. 7, No. 1, Pp. 96-109. Bagan, H., Yamagata, Y., (2012), Landsat analysis of urban growth: How Tokyo became the world's largest megacity during the last 40 years, Journal of Remote Sensing of Environment, No. 127. Pp. 210–222. Baz, I., Geymen, A., Nogay, S., (2009), Development and application of GIS-based  nalysis/synthesis modeling techniques for urban planning of Istanbul Metropolitan Area, Advances in Engineering Software, No.40,  Pp.128–140. Eastman, J.R., Jin, W., Kyem, P.A.K., Tolendano, J., (1995), Raster procedure for multi criteria /multi objective decisions. Journal of Photogrammetric Engineering & Remote Sensing, No. 61, Pp. 539-547. Jiang, L., Deng, X., Seto, K.C., (2013), The impact of urban expansion on agricultural landuse intensity in China, Journal of Land Use Policy, No. 35, Pp. 33–39. Sukopp, H., Numata, M., (1995) Foreword. In: Sukopp, H., Numata, M., Huber, A., (eds) Urban Ecology as the Basis for Urban Planning, p vii. SPB Academic Publishing, The Hague. Tayyebi, A., Pijanowski, B.C., Tayyebi, A.H., (2011), An urban growth boundary model using neural networks, GIS and radial parameterization: An application to Tehran, Iran. Journal of Landscape and Urban Planning, No. 100, Pp. 35–44. Tal, S., Pua, B., Tsafra, B., (2005). Urban land-use allocation in a Mediterranean ecoton: Habitat heterogeneity model incorporated in a GIS using a multicriteria mechanism. Journal of Landscape and Urban Planning, No. 72, Pp. 337-351. Timmermans, H., (2005), Decision Support Systems in Urban Planning, Taylor & Francis, 252 p. Van Westen, C.J, Rengers, N., Terline, M.T.J., Soeters, R., (1997). Predication of the Occurrence of slope Instability Phenomena through GIS-Based Zonation. Journal of Geologisches Rundschau, No. 86, Pp. 404-414. Yang, F., Zeng, G., Du, C., Tang, L., Zhou. J., Li, Z., (2008). Spatial analyzing system for urban land-use management based on GIS and multi-criteria assessment modeling. 18 (10), Pp. 1279-1284.
Geog. and Urban Plan. Res Institute of Geography, Faculty of Geography, University of Tehran پژوهش‌های جغرافیای برنامه‌ریزی شهری 2383-1456 Institute of Geography, Faculty of Geography, University of Tehran 151 10.22059/jurbangeo.2016.58123 پژوهشی - کاربردی مطالعة تطبیقی دیدگاه‌های متخصصان و شهروندان در راستای تبدیل محیط‌های شهری به فضاهای یاددهندة اجتماعی (مطالعه موردی: همدان) وحدت سلمان کارشناسی‌ارشد طراحی شهری، دانشکدة هنر و معماری، دانشگاه بوعلی‌سینا، همدان، ایران کریمی مشاور مهرداد استادیار معماری دانشکدة هنر ومعماری، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران 20 03 2016 4 1 89 116 25 11 2015 22 02 2016 Copyright © 2016, Institute of Geography, Faculty of Geography, University of Tehran. 2016 https://jurbangeo.ut.ac.ir/article_58123.html

محیط شهری بستری برای شکل‌گیری بسیاری از ویژگی‌های رفتاری است. به‌بیانی دیگر، بسیاری از عواطف، عادات، سلایق و حتی طرز نگرش‌ها و نشست‌‌وبرخاست‌ها، به‌گونه‌های شگرف از محیط تأثیر می‌پذیرد. بر این اساس، توجه به محیط و تلاش برای شناخت آن، زمینه‌ساز فهم ریشه‌ای بسیاری از رفتارها و هنجارهایی است که در جامعه شکل می‌گیرد. با توجه به اینکه یادگیری امری اجتماعی است، می‌توان با استفاده از عوامل کالبدی و معنایی موجود در محیط‌های شهری به‌عنوان بستری برای یاددهندگی و تربیت شهروندی استفاده کرد. بدین‌منظور در این پژوهش سعی شده است عوامل و معیارهای یاددهندگی محیط شهری و شاخص‌های تربیت شهروندی بر اساس دیدگاه‌های اندیشمندان در این زمینه شناسایی شود و میزان تأثیر این عوامل در ارتباط با فضاهای شهری همدان به‌منظور تبدیل به فضاهای یاددهندة اجتماعی از دیدگاه متخصصان و شهروندان بررسی شود. بدین‌منظور، در پ‍ژوهش حاضر از روش تحقیق، توصیفی-‌ تحلیلی و از شیوه‌های مرور متون، منابع و اسناد تصویری در بستر مطالعات کتابخانه‌ای، همچنین از روش تحقیق موردی و شیوة تحقیق مشاهده در بستر مطالعات میدانی و از ابزار پرسشنامه بهره گرفته شده است. همچنین، با توجه به اهداف و سؤال‌های تحقیق، به‌منظور محاسبه و تحلیل مقدار بارهای عاملی و ضریب همبستگی بین مؤلفه‌ها و شاخص‌ها از نرم‌افزارهایSpss  و Lisrel استفاده شده است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که فضاهای شهری همدان پتانسیل‌های لازم جهت ارتقا به محیط‌های یاددهنده را دارد. این فرصت‌ها را شهروندان در عواملی چون نگرش دوستانه به محیط‌زیست، پیاده‌مداری، کارکردها و فعالیت‌های سالم، متخصصان برنامه‌ریزی شهری در عواملی چون حس تعلق محیطی، فضاهای چندعملکردی آموزشی و رنگ تعلق، و متخصصان علوم‌ تربیتی در عواملی مانند پرسش و کنجکاوی در محیط، برگزاری کارگاه‌های آموزشی و انجمن‌های آموزشی تبیین می‌کنند.

 برنامه‌ریزی شهری شهروندان فضاهای یاددهندة اجتماعی محیط‌های شهری همدان آقازاده، احمد؛ (1385). اصول و قواعد حاکم بر فرآیند تربیت شهروندی و بررسی سیر تحولات و ویژگی‌های این گونه آموزش‌ها در کشور ژاپن. فصلنامۀ نوآوری‌های آموزشی. شمارۀ 17، ص 45-66. آشتیانی، ملیحه. فتحی واجارگاه، کورش. یمنی سرخابی، محمد؛ (1385). لحاظ کردن ارزش‌های شهروندی در برنامۀ درسی برای تدریس در دورۀ دبستان. فصلنامۀ نوآوری‌های آموزشی، شمارۀ 17،67-92. آریان پور، امیر حسین؛ (1383). اگ برن و نیم کف، ترجمه و اقتباس زمینۀ جامعه‌شناسی، چاپ بیستم، در شهر کتاب. براتی، ناصر و ثامنی، امیر؛ (1390)، شهر آموزش‌دهنده، ضرورت و راهکارها، مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران. جمالی تازه کند، محمد. طالب‌زاده نوبریان، محسن. ابوالقاسمی، محمود؛ (1392). تحلیل جایگاه مؤلفه‌های تربیت شهروندی در محتوای برنامۀ درسی علوم اجتماعی دورۀ متوسطه. نشریۀ پژوهش در برنامه‌ریزی درسی، دورۀ2، شمارۀ10،ص 1-19. دیبا واجاری، طلعت؛ (1382). بررسی ویژگی‌های شهروند خوب برای جامعۀ ایران و میزان انطباق برنامه‌های درسی مدارس با این ویژگی. تهران: دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم تحقیقات. زارعی، محمد ابراهیم؛ (1390). ساختار کالبدی- فضایی شهر همدان از آغاز دورۀ اسالمی تا پایان دورۀ قاجار براساس مدارک و شواهد موجود. نشریۀ نامه‌های باستان‌شناسی، دورۀ اول، شمارۀ 1،57-82 . سیدجوادین، سید رضا؛ (1381). مبانی و کاربردهای مدیریت منابع انسانی و امور کارکنان. تهران، نشریۀ نگاه. چاپ اول، ص434 . شرفی، محمدرضا و طاه پور، محمد شریف، (1387) . نقش نهاد آموزشی در تربیت شهروندی. ماهنامۀ مهندسی، سال دوم، شمارۀ 16 و17. شارع پور، محمود؛ (1383). جامعه‌شناسی آموزش و پرورش، چاپ اول، انتشارات سمت، تهران. فتحی واجارگاه، کورش. واحد چوکده، سکینه؛ (1385). شناسایی آسیب‌های تربیت شهروندی در برنامۀ درسی پنهان: نظام آموزش متوسطۀ نظری از دیدگاه معلمان زن شهر تهران و ارائۀ راهکارهایی برای بهبود وضعیت آن، فصلنامۀ نوآوری‌های آموزشی، سال پنجم، شمارۀ17. قائدی، یحیی؛ (1385). تربیت شهروند آینده. فصلنامۀ نوآوری‌های آموزشی، سال پنجم، شمارۀ17. کلهر، کیومرث؛ (1372). شهر آموزش‌دهنده. تهران، مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران. لطف آبادی، حسین؛ (1385). آموزش شهروند ملی و جهانی همراه با تحکیم هویت و نظام ارزشی دانش‌آموزان، فصلنامۀ نوآوری‌های آموزشی، شمارۀ 17، ص 11-43. معین، محمد؛ (1385). فرهنگ فارسی جیبی، گردآوری عزیزالله علیزاده، تهران، راه ‎رشد، چاپ سوم، ص 52. مهدوی‌نژاد، محمدجواد، بمانیان، محمدرضا، امینی، معصومه؛ (1392). ارائۀه الگوها و روش‌های مطلوب تبدیل شهر تهران به شهر آموزش‌دهنده (با تأکید بر اصول و تجارب جهانی)، نشریۀ مدیریت شهری،(31): 106-83 . مهرمحمدی، محمود؛ (1377). آموزش و پرورش و جامعۀ مدنی. مجله پژوهش‌های تربیتی، جلد ششم، شمارۀ 3 و 4. مرکز آمار ایران؛ (1390). سرشماری نفوس و مسکن، تهران، مرکز آمار ایران. نادری، عزت‌الله، سیف نراقی، مریم ؛ (1371). روش‌های تحقیق و چگونگی ارزشیابی آن در علوم انسانی، تهران، دفتر تحقیقات و انتشارات بدر، چاپ چهارم، ، ص 150. هاشمی فر، سید علی. گنجی، محمد؛ (1388). تحلیلی بر فرهنگ شهروندی در شهر اصفهان. نشریۀ جامعه‌شناسی کاربردی، سال 20، شمارۀ 1، ص 25-44.  Aive – Iaec. , 2004, Charter of Educating Cities. Barcelona: International Association of Educating cities (IAEC). Retrieved November 17, 2012, From IAEC documents databank. Alamaamari, S. N.A., 2009, Citizenship Education in Initial Teacher Education in the sultanat of Oman: An exploratory study of the preceptions of student teachers of social studies and their tutors.Phd Thesis in curriculum studies, factulty of University of Glasgow, Scotland. UK. Boyld D, Goldhaber D, Lankford H, Wyck off J., 2008, The Effect of Certification and Preparation on Teacher Quality. Journal of Future Child; 17(3):45-68. Cecchini, M., 2004, Education for Democratic Citizenship in Erope: concepts and challenges for action. NECE Conferenc. Final version: (27):19. Combs, C., 2001, A Conceptual Framework toward a Democrati Citizenship Curriculum, and Its Implication for Education Drama. Unpublished Master of Education Thesis. University of Monitoba. Dee Thomas S., 2004, Are there Civic Return to Education? International Journal Educational Research. Vol.88, No.9-10. Figueras Bellot, P., 2008, Educating Cities: A Commitment to the Future. In Eulàlia Bosch (Eds), Education and Urban Life: 20 Years of Educating Cities. Fathi Vagargah K., 2001, Citizenship Education. Australia: Paper Presented at the ACSA Conference. Faulks, K., 2000, Citisenship. New York: published by Routledge. Gejel, Jan., 2011, Norman Longworth on Learning Cities. A collection of papers for the Xploit Girona sessions. Retrieved September 28, 2013, from www.longlearn.org.uk Hudson, W., 2001, Religious Citizenship. Gfu.ac.edu.ac. IAEC/AIVE., 2004, Charter of Educating Cities. Barcelona: International Association of Educating cities (IAEC). Retrieved November 17, 2012, From IAEC documents databank. ILO. , 2000, Learning and Training for High Performance in Asia and the Pacific. In-focus Programme o n Skills, Knowledge and Employability Working Paper. Geneva: International Labour Office. Kukathas, C., 2001, Education and Citizenship in Diverse Societies. International Journal of Research. Vol.35, No.3. Lucio, J., 2010, The Educating City: An intercultural approach through social-ed uc a ti onal mediation processes. Austria: Center for Systematic Musicology University of Graz. Liu, M., 2001, the Development of Civic Values: Case Study of Taiwan. International Journal of Educational research. Vol.35, No. Minkler, John. , 1998, Active Citizenship. Empowering America's Youth.In www .fre nso.edu/sps/minkler/index.html. Parker, Gavin. , 2000, Citizenship, Contingency and Countryside. Rights, Culture, Land and the Environment. London and New York: Routledge. Strike, K., 1988, Democrasy, Civic Education and the Problem of Naturality. Theory into Practice. Vol.27, No.4. Schwartzberg, Yael; Dvir, Ron. , 2011, The Education city concept. The Institute for Democratic Education. Summers, Jacqueline Y., 2002. A proposal Model for Anchorage Adult Civic Education. Unpublished Master of Education Thesis. Tofler, A., 2004, Education for Tomorrow, John wiley and sons, INC, Newyork. Vandenberg, R J & Lance, Ch E., 2000, A Review and Synthesis of the  Measurement Invariance Literature:  Suggestions, Practices, and Recommendations for Organizational Reserch.  Journal Organizational Research Methods; 3(1):4-70.   Yigitcanlar, Tan; Oconnor, Kevin; Westerman, C., 2008, the making of knowledge cities: Melbourne’s knowledge-based urban development experience. Cities, 25(2), 63-72. منابع فارسی به صورت انگلیسی 1-      Aghazadeh, A., 2006, Principles and rules governing the process of citizenship educa tion and the evolution and characteristics of this type of training in Japan. Journal of Educational Innovation. No. 17, pp. 45-66. 2-      Ashtiani, M. Fathi Vajargah, K and Yamani Sorkhabi, M., 2006, In terms of the values of citizenship in the curriculum to teach at the elementary level. Journal of Educational Innovations, No. 17, pp. 67-92. 3-      Aryanpur, AH. , 2004, Egg Bern and a half floors, translation and adaptation of the field of sociology, the twentieth edition, in town book. 4-      Barati, N. Sameni, A., 2011, City of training, necessity and solutions, Study Center and planning in Tehran. 5-      Dibavajary, T., 2003, Check characteristics of a good citizen for society and the adaptation of school curricula with this feature. Tehran, Islamic Azad University, Sciences researches. 6-      Fathi Vajargah, K. Vahed Chokdeh, Sakineh. , 2006, Identification of citizenship bit more damage hidden curriculum: theoretical high school system from the perspective of teachers in Tehran and offer solutions for improving the Journal of Educational Innovations, No. 17. 7-      Ghaedi, Y., 2006, Education of future citizens. Journal of Educational Innovations, No. 17. 8-      Gowazi, A., 2008, Comparative study - analytical methods and the social studies curriculum and teaching citizenship in elementary education Iran with Sweden, No. 25, pp. 11-48. 9-      Hashemifar, SA. Ganji, M., 2009, Analysis of the culture of citizenship in the city. Journal of Applied Sociology, Vol. 20, No. 1, pp. 25-44. 10-  Kelleher, K., 1993, Educating Citiy. Tehran, Center for Studies and Planning in Tehran. 11-  Lotfabadi, H., 2006, National and global citizen education and strengthening the identity and value system of students, Journal of Educational Innovations, No. 17, pp. 11-43. 12-  Moin, M., 2006, Persian culture pocket, collecting A. Alizadeh, Tehran, Grow Way Third Edition, p. 52. 13-  Mahdavinejad, MJ. Bemanian, MR and Amini, M., 2013, Provide optimum patterns and methods of conversion of Tehran city training (with emphasis on the experiences of universal), Journal of of urban management, No.13. pp. 106-83. 14-  Mehrmohammadi, M., 1998, Education and civil society. Journal of Educational Research, No. 3. 15-  Naderi, EA, Saifnaraqi, M., 1992, Research methods and how to evaluate it in human sciences, Tehran, Office of Research and Publications Bader, fourth edition, p. 150. 16-  Sayed Javadein, SR., 2002, Principles and applications of human resources and personnel management. Tehran, Journal Look. First edition, p. 434. 17-  Sharafi, M. Taheripour, MS., 2008, the role of educational institutions in citizenship education. Monthly Engineering, No. 16. 18-  Sharepour, M., 2004, of the population of Education, first edition, the publisher, Tehran. 19-  Statistical Center of Iran. , 2011, Population and housing census, Tehran, Iran Statistic Center. 20-  Tazehkand Jamali, M. Nobaryan talebzadeh, M and Abolqasemi, M., 2013. Analysis of the status of citizenship education components in secondary school social sciences curriculum content. Journal of the curriculum, Volume 2, No. 10, pp. 1-19. 21-  Zarei, M I., 2011, Physical-spatial structure of Hamadan from the beginning of the Islamic period to the end of the Qajar period, based on the evidence available. Letters Journal of Archaeology, Volume 1, No. 1, pp. 57-82.
Geog. and Urban Plan. Res Institute of Geography, Faculty of Geography, University of Tehran پژوهش‌های جغرافیای برنامه‌ریزی شهری 2383-1456 Institute of Geography, Faculty of Geography, University of Tehran 151 10.22059/jurbangeo.2016.58124 پژوهشی - کاربردی بررسی رابطة بین کیفیت مسکن و سرمایة روان‌شناختی در سکونتگاه‌های غیر‌‌رسمی (مطالعة موردی: محلة یوسف‌آباد تبریز) حکیمی هادی استادیار جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه تبریز زادولی فاطمه دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه تبریز زادولی خواجه شاهرخ دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه شهید چمران اهواز 20 03 2016 4 1 117 134 04 10 2015 10 03 2016 Copyright © 2016, Institute of Geography, Faculty of Geography, University of Tehran. 2016 https://jurbangeo.ut.ac.ir/article_58124.html

اسکان‌های غیررسمی عامل برجسته و غالب در شهرنشینی و تهیة مسکن برای فقرای شهری است. در این بین کیفیت مسکن تأثیر زیادی در این سکونتگاه‌ها دارد. یکی از این عوامل خود فرد و سرمایة روان‌شناختی اوست که تک‌تک ساکنان سکونتگاه‌های غیررسمی را دربرمی‌گیرد. بنابر اهمیت سرمایه‌های روان‌شناختی در سکونتگاه‌های غیررسمی، هدف این مقاله بررسی رابطة بین کیفیت مسکن و سرمایة روان‌شناختی در محلة یوسف‌آباد تبریز است. روش تحقیق به لحاظ هدف کاربردی- توسعه‌ای و به لحاظ ماهیت و روش از نوع توصیفی- همبستگی است. جامعة آماری این تحقیق تمامی افراد بالای 18 سال محلة یوسف‌آباد است. حجم نمونه بر اساس مدل کوکران 322 نفر برآورد شده است. برای تجزیه‌وتحلیل داده‌های این تحقیق نیز از آزمون‌های پیرسون و تحلیل مسیر استفاده شده است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که با توجه به گذراندن بخش عمده‌ای از عمر افراد در مسکن، همچنین کمبود بعضی امکانات مثل گذران اوقات فراغت مناسب در بین ساکنان، کیفیت مسکن در خودکارآمدی و افزایش کارایی فردی، امیدواری برای رسیدن به اهداف، تاب‌آوری در برابر مشکلات و خوش‌بینی به آینده نقش مهمی را به خود اختصاص می‌دهد. نتایج نیز نشان می‌دهد که سطح معناداری دو دامنه برای همة متغیرهای سرمایة روان‌شناختی کمتر از 05/0 است. بنابراین، رابطة معناداری بین متغیر کیفیت مسکن با متغیر‌های سرمایة روان‌شناختی وجود دارد. بیشترین ضریب همبستگی پیرسون مربوط به متغیر کیفیت مسکن با متغیر خوش‌بینی است که برابر با ضریب 511/0 و سطح معناداری 000/0 است. بنابراین، می‌توان گفت که بین شاخص کیفیت مسکن با مؤلفه‌های مربوط به سرمایة روان‌شناختی همبستگی مثبت و مستقیمی وجود دارد و با افزایش کیفیت مسکن، متغیرهای مربوط به شاخص سرمایة روان‌شناختی نیز افزایش می‌یابد.

 اسکان غیررسمی سرمایه‌های روان‌شناختی کیفیت مسکن محلة یوسف‌آباد تبریز -          اســماعیل‌پــور، نجما (1389)، بررسی وضعیت مسکن در سکونتگاه‌های غیررسمی و ارایه راهبردهایساماندهی آنها نمونۀ موردی: محلۀ حسن آباد یزد، فصلنامۀ مطالعات و پژوهش‌های شهری و منطقه‌ای. سال اول، شمارۀ چهارم، بهار 1389، 112- 95. -          اطهاری، کمال (1384)،" فقر مسکن در ایران: فقرسیاست اجتماعی، فصلنامۀ رفاه اجتماعی، سال پنجم، شمارۀ 18، صفحات127-113. -          پورمحمدی، محمدرضا (1388)، برنامه‌ریزی مسکن، تهران، انتشارات سمت، چاپ ششم. -          حکیمی، هادی، پورمحمدی، محمدرضا، پرهیزکار، اکبر، مشکینی، ابوالفضل، پورطاهری، مهدی (1390)، ارزیابی شاخص‌های کمی و کیفی مسکن در سکونتگاه‌های غیر‌رسمی ایران، مطالعۀ موردی جمشیدآباد خوی، مجله جغرافیا و برنامه‌ریزی محیطی، سال 22، شمارۀ پیاپی 44، شمارۀ 4، زمستان 1390، صص 197- 210. -          رحمتی، خسرو (1393)، تحلیل نابرابری‌های فضایی بر پایه شاخص‌های اجتماعی در شهرهای میانه اندام(نمونۀ موردی: شهرستان میاندوآب)  پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، دانشکدۀ جغرافیا و برنامه‌ریزی، دانشگاه تبریز، استاد راهنما: شهریور روستایی. -          روستایی، شهریور، احدنژاد، محسن، اصغری زمانی، اکبر، زنگنه، علی رضا (1390)، بررسی شاخص‌های کالبدی ـ اجتماعی مسکن در تعیین بلوک‌های فقیرنشین با استفاده ازمدل تحلیل عاملی (مطالعۀ موردی: شهر کرمانشاه)، نشریۀ پژوهش‌های جغرافیای انسانی، دورۀ 44، شمارۀ 81، صص 156-141. -          زادولی، فاطمه (1393)، سنجش تغییرات گسترش فقر در فضاهای شهری تبریز طی سالهای 1375- 1385، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، دانشکده جغرافیا و برنامه‌ریزی، دانشگاه تبریز، استاد راهنما: شهریور روستایی. -          ستارزاده، داود (1388)، بررسی شاخص‌های جمعیتی مسکن ایران در سال 1385، فصلنامۀ جمعیت، دورۀ 16، شمارۀ 67-68، صص 80-57. -          سیمار‌اصل، نسترن، فیاضی، مرجان (1387)، سرمایۀ روان‌شناختی، مبانی نوین برای مزیت رقابتی، مجلۀ تدبیر، شمارۀ 200، دی 87، صص 44-48. -          شکوئی، حسین (1382)، فلسفه‌های محیطی و مکتب‌های جغرافیایی؛ تهران، انتشارات گیتاشناسی. -          صالحی، رضا، نعمتی، مرتضی، امان‌پور، سعید (1393)، بررسی سازوکار تأثیرگذاری شاخص‌های سرمایه اجتماعی در حکمروایی مطلوب شهری با استفاده از AMOS، مطالعۀ موردی: شهر نسیم شهر، مجله علمی پژوهشی برنامه ریزی فضایی (جغرافیا)، سال چهارم، شمارۀ اول، (پیاپی 12)، صص1-24. -          صرافی، مظفر (1387)، ساماندهی سکونتگاه‌های غیررسمی کشور در پرتو حکمروایی خوب شهری، مجلۀ هفت شهر، دورۀ 2، شمارۀ 23-24، بهار و تابستان 1387، صص4-14. -          صمدی فرد، زهرا، موحد، خسرو، جهانبخش، حیدر (1392)، بررسی نقش فضاهای باز مشترک در مجتمع‌های مسکونی امروز به عنوان یکی از عوامل پایداری اجتماعی در معماری بومی در افزایش امنیت شهری، همایش معماری و شهرسازی و توسعۀ پایدار، با محوریت از معماری بومی تا شهر پایدار، مشهد، موسسه آموزش عالی خاوران، صص 8-1. -          عزیزی، محمدمهدی (1384)، تحلیلی بر جایگاه و دگرگونی شاخص های مسکن شهری در ایران، نشریۀ هنرهای زیبا، شمارۀ  23، صص 34-25. -          عسگری، علی. قادری، جعفر (1382)، تعیین عوامل مؤثر بر مالکیت مسکن در مناطق شهری ایران. مجله پژوهشی دانشگاه اصفهان (علوم انسانی). جلد پانزدهم. شمارۀ 1 و 2. صص 120-97. -          غفاری، غلامرضا (1385)، تبیین موانع اجتماعی فرهنگی موثر بر مشارکت اجتماعی – اقتصادی سازمان‌یافته در جامعۀروسـتاییان بـه عنـوان مکـانیزمی بـرای توسـعۀ روسـتایی در ایـران: مطالعـه مـوردی روسـتاهای شـهر کاشـان، رسـالۀ دکتـری جامعه‌شناسی، دانشگاه تهران، دانشکدۀ علوم اجتماعی. -          کرمی، سونیا (1393) بررسی تأثیر مالکیت مسکن بر توان مشارکت زنان در جامعۀ شهری سنندج، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده جغرافیا و برنامه‌ریزی، دانشگاه تبریز، استاد راهنما: شهریور روستایی. -          ملکی، سعید، شیخی، حجت (1388)، بررسی نقش شاخص‌های اجتماعی مسکن در سطح استان‌های کشوربا استفاده از روش شاخص ترکیبی توسعۀ انسانی، مجلۀ مسکن و محیط روستا، دورۀ 28، شمارۀ 127، صص 94- 107 . -          هادیزاده بزاز، مریم (1382)، حاشیه‌نشینی و راهکارهای ساماندهی آن در جهان، شهرداری مشهد، چاپ اول، مشهد. -          هویدا، رضا، مختاری، حجت‌اله، فروهر، محمد (1391)، رابطۀ مؤلفه‌های سرمایۀ روان‌شناختی و مؤلفه‌های تعهد سازمانی، مجلۀ پژوهش‌های علوم شناختی و رفتاری، سال دوم، شمارۀ دوم، پیاپی (3)، پاییز و زمستان 1391. صص 43-55. -          Aliyev, Ramin, Karakus, Mehmet (2015), The Effects of Positive Psychological Capital and Negative Feelingson Students’ Violence Tendency, Procedia - Social and Behavioral Sciences 190 ( 2015 ) 69 – 76 -          Aliyev, Ramin, Tunc, Erhan) 2015), Self-Efficacy in Counseling: The Role of Organizational,Psychological Capital, Job Satisfaction, and Burnout, Procedia - Social and Behavioral Sciences 190 ( 2015 ) 97 – 105. -          Avey, J. B., Wernsing, T. S., & Luthans, F. (2008). Can Positive Employees Help Positive Organizational Change? Journal of Applied Behavioral Science, 44(1), 48-70. -          Bandura, A (1997). Self-Efficacy, The Exerciseof Control, New York: Freeman. -          Bentler, P.M. (1990), Comparative Fit Indexes in Structural Models, Sychological Bulletin, Vol. 107, 46- 238. -          Carver, C. S., Scheier, M. F., & Segerstrom, S. C. (2010). Optimism. Clinical Psychology Review, 30, 879–889. http://dx.doi.org/10.1016/j.cpr.2010.01.006. -          Chang EC (2001). Optimism and pessimism: Implications for theory, research, and practice. Washington. DC: American Psychological Association; 2001: 2-101. -          El Menshawya, Adel, Shafik Aly, Sherine, Moussa Salmana, Ahmed(2011), Sustainable Upgrading of Informal Settlements in theDeveloping World, Case Study: Ezzbet Abd El Meniem RiyadhAlexandria, Egypt. Procedia Engineering 21 (2011) 167-177. -          Farouk Hassan, Ghada (2012), Regeneration as an Approach for the Developmentof Informal Settlements in Cairo Metropolitan, Alexandria Engineering Journal (2012) 51, 229–239. -          Isik, B. and Tugsad T., (2007), Sustarnable Housing in Island Conditions Using ALkerGypsum Stabilized, Routledge, London. -          Kutanis, R. O., & Oruc, E. (2014). A Theoretical Investigation on Positive Organizational Behavior and Positive Psychological Capital. The Journal of Happiness & Well-Being, 2(2), 145-159 -          Luthans, F., & Youssef, C. M. (2004). Human, Social and Now Positive psychological capital management: Investing in people for competitive Advantage. Organizational Dynamics, 33,2, 143-160. -          Luthans, F., Avolio, B.J., Avey, J.B., & Norman, S.M. (2007a). Positive Psychological Capital: Measurement and Relationship with Performance and Satisfaction. Personnel Psychology. 60, 541-572. -          Luthans, F., Youssef, C., Avolio, B. J. (2007b). Psychological Capital:Developing the Human Competitive Edge, Oxford University Press. -          Luthans, F., Vogelgesang, G., Lester, P.B. (2006). Developing the PsychologicalCapital of Resiliency, Human Resource Development Review, 5, 1. -          Seligman, M. E. P. (1998). Learned Optimism:How to Change Your Mind and Your Life. New York: Pocket Books. -          Snyder, C. R. (1994). Hope and Optimism.Encyclopedia of Human Behavior. 2,. 535–542). San Diego: Academic Press. -          Snyder, C. R. (2002). Hope Theory: Rainbows in the Mind. Psychological Inquiry, 13, 249-276. -          Stajkovic, A. D., & Luthans, F. (1998). Social Cognitive Theory and Self Efficacy: Going beyond Traditional Motivational and Behavioral Approaches. Organizational Dynamics, 26, 62–74. -          United Nations Human Settlements Programme (UN-HABITAT). (2005). Land Tenure, Housing Rights and Gender in NICARAGUA. -          Westaway, M., (2006), A Longitudinal Investigation of Satisfaction with Personal and Environmental Quality of Life in an Informal South African Housing Settlement,Doorkop, Soweto, Habitat International , Vol. 30, PP. 175-189. -          Wratten, E., (1995), Conceptualizing Urban Poverty, Environment & Urbanization, Vol. 3, PP.1-6.
Geog. and Urban Plan. Res Institute of Geography, Faculty of Geography, University of Tehran پژوهش‌های جغرافیای برنامه‌ریزی شهری 2383-1456 Institute of Geography, Faculty of Geography, University of Tehran 151 10.22059/jurbangeo.2016.58125 پژوهشی - کاربردی بررسی وضعیت آگاهی و آموزش شهروندان در استفاده از خدمات الکترونیکی (مقایسة تطبیقی مناطق 1،6 و 8 شهر مشهد) بررسی وضعیت آگاهی و آموزش شهروندان در استفاده از خدمات الکترونیکی (مقایسة تطبیقی مناطق 1،6 و 8 شهر مشهد) رهنما محمد رحیم دانشیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه فردوسی مشهد بیگی نصرابادی فاطمه کارشناس‌ارشد مدیریت شهری، دانشگاه فردوسی مشهد جوهری لیلا کارشناس‌ارشد مدیریت شهری، دانشگاه فردوسی مشهد 20 03 2016 4 1 135 152 14 06 2015 10 04 2016 Copyright © 2016, Institute of Geography, Faculty of Geography, University of Tehran. 2016 https://jurbangeo.ut.ac.ir/article_58125.html

هدف پژوهش حاضر بررسی میزان استفادۀ شهروندان، سطح آموزش و میزان آگاهی آن‌ها از خدمات الکترونیکی در مناطق 1، 6 و 8 شهر مشهد و مقایسة این مناطق با یکدیگر است. روش تحقیق توصیفی- پیمایشی از نوع کاربردی است. برای جمع‌آوری داده‌ها از پرسشنامه استفاده شد. پرسشنامة پژوهش حاوی 41 سؤال در سه محور آموزش، آگاهی و سطح استفاده از خدمات الکترونیکی است. جامعة آماری شامل شهروندان سه منطقه از شهر مشهد است که با توجه به توزیع درآمدی، منطقۀ 1 منطقة برخوردار، منطقة 8 منطقة نیمه‌برخوردار و منطقة 6 منطقة کمتر برخوردار انتخاب شد. حجم نمونه با استفاده از جدول مورگان 384 شهروند برآورد شد. نتایج پژوهش نشان داد سطح آگاهی، آموزش و استفادۀ شهروندان از خدمات الکترونیکی در سه منطقة مطالعه پایین‌تر از سطح متوسط است. همچنین، مقایسة میانگین‌های آموزش، آگاهی و استفاده از خدمات الکترونیکی در سه منطقة مطالعه نشان داد که وضعیت این سه متغیر بین مناطق مختلف متفاوت است و منطقة 1 که از لحاظ سطح درآمدی منطقه‌ای برخوردار است نسبت به دو منطقة دیگر از نظر میزان استفادة شهروندان از خدمات الکترونیکی، سطح آموزش‌ها و آگاهی شهروندان در وضعیت بهتری قراردارد. این سه شاخص در منطقة 8 به‌عنوان منطقة نیمه‌برخوردار نسبت به منطقة 6 به‌عنوان منطقة کمتر برخوردار در وضعیت بهتری قراردارد. در نهایت، این سه شاخص در منطقة 6 به‌عنوان منطقة کمتر برخوردار نسبت به دو منطقة دیگر در وضعیت نامطلوب‌تری است.

 آگاهی شهروندان آموزش شهروندان دولت الکترونیکی شهر مشهد اسفراینی، محمد، (1386)، پذیرش دولت الکترونیک در مشهد؛ تبیین متغیرهای فردی و اجتماعی، چشم انداز مدیریت دولتی، شماره 1 بهار 1389. تشکری قنبریان، آزاده، ناصری، سپیده، (1386)، شهروند الکترونیکی و آموزش الکترونیک، اولین کنفرانس بین المللی شهرداری الکترونیکی. جلالی، علی اکبر، (1382)، دولتالکترونیک،  تهران:  انتشارات دانشگاه علم و صنعت. خوارزمی، امیدعلی، میرجعفری، راضیه سادات، (1392)، بررسی مطالعات تطبیقی جهت  پیاده سازی الگوی موفق شهر الکترونیک در ایران، اولین کنفرانس ملی خدمات شهری و محیط زیست. ذهبیون، شهلا، فتحی،کوروش، (1389)، شهروند الکترونیک، فصلنامه ی مدرس،شماره 9، 1388-1389. رحیم اف، حامد، صفری، فاطمه، عمویی، آزاده، (1390)، بررسی نقش وجایگاه شهرداری الکترونیک در توسعه شهر مشهد، سومین کنفرانس مهندسی برق و الکترونیک ایران. رهنما،محمد رحیم، خوارزمی، امیدعلی، کریمی، وجیهه، (1392)، بررسی چالشها و ارائه ی راهکار در جهت پیاده سازی شهر الکترونیک در ایران، اولین کنفرانس ملی خدمات شهری محیط زیست. سامانه شهر هوشمند مشهد، (1394)، قابل دسترسی از http://smartcity.mashhad.ir، ایجاد شده در 28 دی ماه 1394. سرفرازی،محمدعلی، (1389)، نیازسنجی خدمات شهرداری مشهد در حوزه ی خدمات الکترونیک، چشم انداز مدیریت دولتی، شماره 2 بهار 1390. شریف نژاد، مجتبی، (1393)، ارزیابی و سنجش عوامل موثر بر اعتماد به شهر الکترونیک :نمونه موردی شهر الکترونیک در یزد، برنامه ریزی فضایی: جغرافیا، سال چهارم، شماره دوم، پیاپی 13، صص 188-175. عین القضاة، محمد، غلامی، محمد رضا، (1393)، بررسی کاربرد فناوری اطالعات در بهبود کیفیت ارائه خدمات شهری :مطالعه موردی شهرداری مشهد، ششمین کنفرانس ملی برنامه ریزی و مدیریت شهری با تاکید بر مولفه های شهر اسلامی. غفاری،عطا، کاظمی، فرشید، (1392)، بسترهای استفاده از دولت الکترونیک در نظام یکپارچه  ی مدیریت شهر؛ مورد مطالعه: کلان شهر تهران، پنجمین کنفرانس برنامه ریزی و مدیریت شهری. معاونت برنامه‌ریزی و توسعۀ شهرداری مشهد، مدیریت آمار و تحلیل اطلاعات،‌ (1391)، قابل دسترسی از: https://amar.mashhad.ir//parameters/mashhad/modules/cdk/upload/content/file_manager/361/Manateghb.pdf Adler, M., & Henman, P. (2005). Computerizing the welfare state: An Internationalcomparison of computerization in social security. Information, Communication,.& Society, 8, 315-342. Bekkers, V., & Homburg, V. (2005). E-Government as an information ecology: Backgrounds and concepts. In V. Bekkers & V. Homburg (Eds.), The information ecology of E-Government (pp. 1-20). Amsterdam, Netherlands: IOS Press. Bruel, J. D. (2007). Three Bush administration management reform initiatives: The President’s Management Agenda, Freedom to Manage Legislative Proposals and the Program Assessment Rating Tools. Public Administration Review, 67, 21-26. Chua, B. H. (2008) Singapore as model. Paper presented at The Workshop on Inter-referencing Asia: Urban Experiments and the Art of Being Global, Inter-Asia Connection, Dubai School of Government and SSRC, Dubai, February. Organization for Economic Cooperation and Development (OECD) (2003). The e- Government Imperative, OECD E-government Studies, URL (consulted December 2004) Phippen, A. (2007), Evaluating citizen attitudes towards local e-government and a comparison of engagement methods in the UK,  International Journal of Cases on Electronic Commerce, Vol. 3 No. 3, pp. 55-71. Weerakkody., Vishanth, Ramzi El-Haddadeh, Shafi Al-Shafi , (2012). Exploring the complexities of e-government implementation and diffusion in a developing country: Some lessons from the State of Qatar , Journal of Enterprise Information Management.