2021-06-05T19:10:46Z
https://jurbangeo.ut.ac.ir/?_action=export&rf=summon&issue=6960
پژوهشهای جغرافیای برنامهریزی شهری
Geog. and Urban Plan. Res
2383-1456
2383-1456
1393
2
1
سنجش کیفیت زندگی شهری مهاجران افغان مقیم ایران با رویکرد ذهنی (مطالعۀ موردی: شهر رباطکریم)
احمد
پوراحمد
کرامتالله
زیاری
جاوید
زاهدی
در چند دهۀ اخیر، کیفیت زندگی به عنوان یکی از موضوعات مورد علاقۀ بسیاری از علوم، مورد توجه محققان، برنامهریزان و دولتها قرار گرفته است. کیفیت زندگی دارای دو رویکرد اساسی عینی و ذهنی است. در این تحقیق کیفیت زندگی شهری با رویکرد ذهنی و با در نظر گرفتن شاخصهای اجتماعی- فرهنگی، اقتصادی، کالبدی- محیطی و زیستمحیطی بررسی شده و روش تحقیق توصیفی– تحلیلی است. یافتههای حاصل از پرسشنامۀ میدانی با استفاده از میانگین و آزمونهای آماری t تکنمونهای، آزمون یومن– وایت نی، آزمون کولموگروف – اسمیرنوف تکنمونهای و همچنین دونمونهای و رگرسیون خطی چندمتغیره به کمک نرمافزار SPSS تجزیه و تحلیل شد. نتایج حاصل از آزمون t تکنمونهای نشاندهندۀ این است که شرایط کیفیت زندگی مهاجران در شهر رباطکریم پایین و کمتر از حد متوسط ارزیابی شده است. این نتایج نشان داد که پایینترین میزان رضایت از کیفیت زندگی مربوط به جنبۀ اقتصادی و تفریح و اوقات فراغت است. همچنین با استفاده از مدل رگرسیون چندگانه، 84% از بالا بودن کیفیت زندگی شهری ناشی از شاخصهای اجتماعی، اقتصادی، کالبدی و زیستمحیطی است. نتایج نشان داد که متغیرهای اجتماعی فرهنگی با میزان ۸۸۴/۰ آثار بیشتری را در بالا رفتن میزان کیفیت زندگی در شهر رباطکریم دارند. در نتیجه، برای بهبود کیفیت زندگی مهاجران در سطح شهر رباطکریم برنامهریزی در شاخصهای اجتماعی و اقتصادی بسیار تأثیرگذار است.
رویکرد ذهنی
شهر رباطکریم
کیفیت زندگی شهری
مهاجران افغان
2014
04
21
1
15
https://jurbangeo.ut.ac.ir/article_51479_e5017d546d86e825599cfb6e939c67a6.pdf
پژوهشهای جغرافیای برنامهریزی شهری
Geog. and Urban Plan. Res
2383-1456
2383-1456
1393
2
1
تحلیل مکانی منطقۀ 3 شهر رشت با رویکرد انتخاب مکان بهینۀ استقرار فروشگاههای زنجیرهای
سید علی
حسینی
محمد
اسکندری نوده
فاطمه
حیدری
رقیه
حیدری
ارزیابی و رتبهبندی مکان مناسب احداث فروشگاههای زنجیرهای موجب کاهش هزینههای تردد درونشهری، صرفهجویی در زمان خرید شهروندان و کاهش حجم ترافیک میشود. یکی از مشکلات توسعۀ فروشگاههای زنجیرهای، نبود مکانهای مناسب برای دسترسی سریع به دیگر خدمات شهری و فعالیتهای مکمل است. هدف از این پژوهش بررسی وضعیت نقاط انتخابشده برای احداث فروشگاههای زنجیرهای در منطقۀ ۳ شهر رشت، با استفاده از مدلهای تلفیقی TOPSIS-AHP است. روش بررسی این پژوهش مبتنی بر رویکرد توصیفی - تحلیلی است و در جمعآوری اطلاعات مورد نیاز از روش کتابخانهای استفاده شده است. در این پژوهش، ابتدا در چارچوب مدل AHP، از روش دلفی (Delphi) و از طریق مقایسههای زوجی (Pirewise) با استفاده از نرمافزار Expert Choice نظر متخصصان دربارۀ ارجحیت و اولویت معیارها ارزیابی شد. بر این اساس 11 شاخص (فاصله از فروشگاههای زنجیرهای موجود، فاصله از بازار و مرکز، فاصله از پارکینگ، تراکم جمعیتی، تراکم ساختمانی، فاصله از میدانهای اصلی، فاصله از معابر اصلی و فرعی شهر، وجود اراضی بایر و فضاهای مناسب احداثی، ارتفاع از سطح دریا و شیب زمین) انتخاب شد. بر مبنای این معیارها 15 نقطه در منطقۀ 3 شهر رشت مشخص گردید و از 15 نقطۀ پیشنهادی در منطقۀ ۳، 5 نقطه (میدان گیل، میدان جانبازان، ساغریسازان، کوی قدس، کوی امام رضا) به علت نداشتن معیارهای لازم حذف شدند. در نهایت 10 نقطه برای انتخاب مکان بهینۀ استقرار فروشگاههای زنجیرهای در منطقۀ 3 انتخاب شدند.
بر اساس یافتههای بهدستآمده، در این پژوهش شهرک ولیعصر با بهدست آوردن رتبۀ اول و امتیاز نهایی (۶۱۵/۰) بهترین نقطه از میان نقاط انتخابی است. رتبهبندی اولویتها بیانگر آن است که شهرک ولیعصر با داشتن بیشترین امتیاز، مناسبترین مکان است و شالکو با کسب کمترین امتیاز، مکان چندان مناسبی برای احداث فروشگاه زنجیرهای نیست.
شهر رشت
فروشگاههای زنجیرهای
مکانیابی
AHP
TOPSIS
2014
04
21
17
29
https://jurbangeo.ut.ac.ir/article_51480_9e90814cf1523bebaa3283eb43c1fc84.pdf
پژوهشهای جغرافیای برنامهریزی شهری
Geog. and Urban Plan. Res
2383-1456
2383-1456
1393
2
1
تحلیل رضایتمندی از شاخصهای کیفیت محیط در شهرهای جدید (مطالعۀ موردی: شهر جدید پرند)
محمدرضا
رضایی
سهراب
مؤذن
نرگس
نفر
امروزه یکی از اهداف عمدۀ برنامهریزی شهرهای جدید، دستیابی به بیشترین مطلوبیت و رضایتمندی ساکنان در ابعاد گوناگون در این شهرها است. چرا که شهرهای جدید از امکانات و عوامل رشد مساوی در طول زمان برخوردار نبوده و نیستند و همین امر سبب بهوجودآمدن تفاوتهای آشکاری در کیفیت محیط زندگی آنها و مادرشهرها شده است. هدف از تحقیق حاضر سنجش شاخصهای ذهنی و رضایتمندی از کیفیت محیط در شهر جدید پرند، به عنوان یکی از چهار شهر جدید پیرامون کلانشهر تهران و ارائۀ راهکارهای مناسب برای ارتقای شرایط کیفی سکونت در این شهر جدید است که تا به امروز کمترین میزان موفقیت را در جذب جمعیت کلانشهر تهران داشته است. برای دستیابی به اهداف پژوهش، یک پیمایش میدانی از 370 نفر از ساکنان شهر جدید پرند انجام گرفت. شاخصهای تحقیق با نگاه ذهنی به ابعاد کیفیت زندگی در 5 بعد محیط اجتماعی، محیط اقتصادی، کیفیت مسکن، ارائۀ خدمات شهری و کیفیت دسترسی و حملونقل طبقهبندی و با استفاده از آزمون T-test تکنمونهای، تحلیل رگرسیون چند متغیره، ضریب همبستگی اسپیرمن (Spearman) و ضریب همبستگی ویکرامر (Cramer’s V) در محیط نرمافزار SPSS تحلیل شد. نتایج تحقیق نشان میدهد که کیفیت محیط سکونت از دیدگاه ساکنان شهر جدید پرند در همۀ شاخصها در سطح پایینی قرار دارد. فقط شاخص دسترسی و حملونقل را نزدیک به متوسط ارزیابی کردهاند و از دیگر شاخصها بهطور کلی اظهار نارضایتی کردهاند. کمترین میانگین به ویژگیهای اقتصادی و اجتماعی شهر پرند تعلق دارد. در سطح دوم مدل، شاخص کیفیت دسترسی و حملونقل تأثیر بیشتری بر شاخص سطح بالاتر خود، یعنی رضایت ساکنان از کیفیت محیط و سکونت در شهر جدید پرند دارد. یافتهها همچنین نشان میدهد که ویژگیهای اقتصادی و اجتماعی افراد نقش مؤثری در نحوۀ نگرش و ادراک آنها نسبت به مقولۀ کیفیت زندگی دارد. در این میان شاخصهای اجتماعی و اقتصادی کیفیت زندگی بیشترین تأثیرپذیری را از ویژگیهای فردی داشته است. شناخت ارتباط میان کیفیت محیط شهر جدید پرند و تأثیر آن بر سطوح مختلف رفتاری، احساسی و ادراکی ساکنان اهمیت خاصی دارد. بیتردید، جذب جمعیت در پرند هر چند بر مبنای اصولیترین قواعد علمی پیاده شود، اگر بر مبنای درک محیطی نباشد، رضایت چندانی را کسب نخواهد کرد.
ادراک محیط
جمعیتپذیری
رضایتمندی
شهرهای جدید
کیفیت محیط
2014
04
21
31
47
https://jurbangeo.ut.ac.ir/article_51481_6695425d5c1661c43d3c80b73216bb8a.pdf
پژوهشهای جغرافیای برنامهریزی شهری
Geog. and Urban Plan. Res
2383-1456
2383-1456
1393
2
1
تحلیل الگوهای فضایی آسیبهای اجتماعی در محیطهای شهری مطالعۀ موردی: منطقۀ پنج کلانشهر تهران
اسماعیل
علی اکبری
شهرام
درخشان
آسیبهای اجتماعی یکی از محورها و مباحث اصلی مطالعات آسیبشناسی شهری در اغلب شهرها و کلانشهرهاست. این نوع آسیبها دلایل، گونهها و آثار و عوارض متعددی دارند و برنامهریزی شهری نیز با هدف کاهش و کنترل آن، ناچار به اتخاذ رویکردهای متنوع و تحلیلهای میانرشتهای است.
در این مقاله با روش توصیفی- تحلیلی و بر اساس موقعیتیابی مکانی (GPS) دادههای اسنادی پایه، الگوهای فضایی چهار آسیب اجتماعی (کارتنخوابی، تکدیگری، اعتیاد و کودکان خیابانی) با استفاده از GIS و روشهای آماری و گرافیکی در منطقۀ پنج کلانشهر تهران مطالعه و تحلیل میشود. یافتهها نشان میدهد بستر فضایی- جغرافیایی شهر و ساختارهای کالبدی و کارکردی بارگذاریشده در آن بر شکلگیری کانونهای مکانی، محورهای فضایی، شدت تراکم، دامنه و نحوۀ انتشار فضایی آسیبها و در نتیجه الگوهای فضایی آسیبهای اجتماعی اثر تعیینکننده دارد. ترمینال غرب، میدان آزادی، میدان دوم صادقیه، میدان شهرزیبا، محلههای کن، مهران و جنتآباد جنوبی، مهمترین محدودهها و کانونهای آسیبزایی اجتماعی و نقاط شدت تراکم آسیبها محسوب میشوند که در شکلگیری محور فضایی و جهت جغرافیایی آسیبها بهشدت تأثیرگذارند. رفتار فضایی معتادان و کارتنخوابها تابع کالبد فضا است و دامنۀ انتشار فضایی گستردهتر و فرایند انتشار مرحلهای دارد. درحالیکه رفتار فضایی متکدیان و کودکان خیابانی تحت تأثیر کارکرد فضا، دارای دامنۀ پخش محدودتر و فرایند پخش مستقیم است. در نتیجه، نظام برنامهریزی و نهاد مدیریت شهری در کنار رویکردهای معمول و متداول، باید با رویکرد فضایی به بستر جغرافیایی و محل وقوع آسیبها و درک و تحلیل الگوهای فضایی برخاسته از آن، آسیبهای اجتماعی را برنامهریزی و مدیریت کند. شالودۀ این رویکرد، برنامهریزی و اصلاح ساختارهای کالبدی و کارکردی فضای شهری، برای پیشگیری از ناهنجاریها و کاهش آسیبهای اجتماعی است.
آسیبهای اجتماعی
الگوهای فضایی
منطقۀ پنج کلانشهر تهران
2014
04
21
49
72
https://jurbangeo.ut.ac.ir/article_51482_fb2c1d472bc48f3714a48c2c377871b3.pdf
پژوهشهای جغرافیای برنامهریزی شهری
Geog. and Urban Plan. Res
2383-1456
2383-1456
1393
2
1
ارزیابی پایداری محلات شهری در شهر سقز
فرزانه
ساسان پور
علی
موحد
سوران
مصطفوی صاحب
محسن
یوسفی فشکی
توسعۀ پایدار و به تبع آن توسعۀ پایدار محلهای مفهومی است که در سالهای اخیر در مجامع علمی مطرح شده است و ارتباط تنگاتنگی با آسیبهای اجتماعی، زیستمحیطی، اقتصادی و معیشت شهری، امنیت، مشارکت، شکل، بافت و مدیریت شهری دارد. امروزه پایدارترین و مؤثرترین برنامههای توسعهای آنهاییاند که مبتنی بر ویژگیها و نیازهای خانوادهها و جمعیتهای محلهای تدوین و ارائه گردند. روش پژوهش حاضر توصیفی- تحلیلی با تأکید بر «جامعنگری» بوده و جمعآوری اطلاعات بهصورت پیمایشی صورت گرفته است. در این پژوهش از میان چهار بافت مشخص در شهر سقز، از هر بافت یک محله برای نمونه انتخاب شده و در هر محله با توزیع و تکمیل پرسشنامه و بهرهگیری از مدل ELECTRE وضعیت پایداری بافتهای شهری مشخص شدهاند. در این تحلیل 8 شاخص در ابعاد اجتماعی- فرهنگی، اقتصادی، کالبدی و زیستمحیطی بهکار رفته است. بر اساس یافتههای پژوهش، میزان پایداری محلات تحت مطالعه بدین ترتیب اولویتبندی میشود: محلۀ «ناوقلا» در بافت قدیمی با 3 امتیاز به عنوان محلۀ پایدار شناخته میشود که از دلایل آن میتوان به هویت محلی، حس تعلق مکانی، مشارکت ساکنان در امور مربوط و سرزندگی در ساختار کالبدی این محله اشاره کرد. محلۀ «سیودومتری» در بافت میانی با 1 امتیاز به عنوان محلۀ نیمهپایدار شناخته میشود. محلههای «شهرک دانشگاه» در بافت نسبتاً جدید و «بهارستان» در بافت جدید با کسب امتیاز 2- به عنوان محلۀ ناپایدار شناخته میشوند. از دلایل ناپایداری این محلهها میتوان به کمتوجهی مدیران شهری، نبود ظرفیت قابلتحمل محله و فقدان مشارکت ساکنان در کارهای جمعی محله اشاره کرد.
پایداری
پایداری محلهای
سقز
مدل ELECTRE
2014
04
21
73
94
https://jurbangeo.ut.ac.ir/article_51483_78a6d2f861e8abf244583d46167b5ae0.pdf
پژوهشهای جغرافیای برنامهریزی شهری
Geog. and Urban Plan. Res
2383-1456
2383-1456
1393
2
1
ارزیابی سیستمی بعد اجتماعی در استقرار شهر الکترونیک بجنورد
امیدعلی
خوارزمی
لیا
شاددل
با توجه به اهمیت موضوع شهر الکترونیک، این مقاله به بررسی بعد اجتماعی آن پرداخته و به دلیل مقبولیت روش تفکر سیستمی در حوزههای مختلف برنامهریزی این بعد بر اساس تفکر سیستمی بررسی شده است. روش تحقیق توصیفی- تحلیلی و استنباطی است و از هر دو روش کمی و کیفی استفاده شده است. در قسمت کمی جامعۀ آماری شامل شهروندان و مدیران شهری و نمونۀ بهدستآمده از جامعۀ آماری شهروندان بر اساس فرمول کوکران 340 نفر بود و در جامعۀ آماری مدیران 69 مدیر پرسشنامه را تکمیل کردند. در قسمت کیفی 4 نفر از مدیران به روش گلوله برفی برای مصاحبه انتخاب شدند. برای بررسی ارتباط میان عوامل مؤثر اجتماعی شناساییشده از مبانی نظری با میزان تمایل افراد به استفاده از فناوریهای جدید از آزمون رگرسیون ترتیبی، برای اولویتبندی عوامل مؤثر از روش میانگین موزون، برای شناسایی چالشهای موجود از آزمون خی دو، به منظور رسم دیاگرامهای علی و معلولی بر اساس تفکر سیستمی از نرمافزار Vensim و برای تکمیل سیستم نهایی از روش مصاحبه استفاده گردید. نتایج پژوهش نشان میدهد که میان عوامل مؤثر شناساییشده و میزان تمایل افراد به استفاده از فناوریهای جدید ارتباط وجود دارد و از جمله چالشهای موجود در بعد اجتماعی بیتوجهی مدیران به تدوین برنامۀ آموزشی است. همچنین از دیدگاه هر دو گروه، در بین عوامل مؤثر اجتماعی، آموزش شهروندان در اولویت است که با شناسایی عنصر بحرانی بر اساس تفکر سیستمی مطابقت دارد.
بجنورد
بعد اجتماعی
تفکر سیستمی
شهر الکترونیک
2014
04
21
95
118
https://jurbangeo.ut.ac.ir/article_51484_bcdfed3078e214850159295b28ea0ffa.pdf
پژوهشهای جغرافیای برنامهریزی شهری
Geog. and Urban Plan. Res
2383-1456
2383-1456
1393
2
1
تحلیل و طراحیِ ساختارِ سازمانی متناسب برای شهرداریهای میانی؛ مورد مطالعاتی: شهرداری ساوه
یوسف
اشرفی
زینب
آذرمند
سازماندهی راه و شیوهای است که عوامل عمدۀ دخیل در سازمان را شناسایی، دستهبندی و مقولهبندی میکند. سپس، بین عوامل مختلف روابط منطقی ایجاد میکند. سازماندهی به منظور بهتر ساختن عوامل دخیل در سازمان و برتر کردن روابط کارکردی بین آنها، برای دستیابی به اهداف سازمان انجام میگیرد. این اهداف برگرفته از چشمانداز، مأموریت و راهبردهای سازمان است. بنابراین رابطهای منطقی بین ساختار سازمانی و ویژگیهای راهبردی سازمان برقرار است.
در این مقاله، به مقولۀ سازماندهی در شهرداری ساوه بهعنوان نمونۀ مطالعاتی پرداخته شده است. طراحی ساختار سازمانی متناسب موجب اثربخشی فعالیتهای سازمانی و در نتیجه، عرضۀ خدمات مطلوب و تأمین منافع و حقوق شهروندی است. در ساختار پیشنهادی رابطۀ منطقی میان ساختار سازمانیِ شهرداری ساوه با اهداف، راهبردها، مأموریت و چشمانداز شهر و شهرداری برقرار است. تحقیق حاضر بر اساس هدف، از نوع تحقیقات کاربردی است و به لحاظ ماهیتِ مواد و اطلاعات گردآوری شده، توصیفی- تحلیلی و از نوع موردی است. رویکرد استفادهشده در طراحی ساختار سازمانی، رویکرد فرایندگراست.
بر اساس نتایج تحقیق، در شهرداری ساوه از مجموع 83 پست سازمانی تعریفشده، 31 پست که معادل 37 درصد است، خالی بوده و به افراد تخصیص داده نشده است. با توجه به تحلیلهای صورتگرفته و در چارچوب سند راهبردی شهر ساوه و چشماندازهای تدوینشده برای شهر و شهرداری، ساختار سازمانیِ پیشنهادی برای شهرداری ساوه حالتی ترکیبی دارد. بدنۀ اصلی ساختار سازمانی شهرداری ساوه به دلیل ماهیت خدماتی و وجود وظایف عدیده، هرمی پیشنهاد شده است که مطابق با ساختار فعلی شهرداری است. در سطح مدیریت ارشد، یعنی در کنار معاونتها و مدیریت، ساختار سازمانی شکل ماتریسی به خود میگیرد. با توجه به شرایط خاص شهر ساوه، واحدهایی برای این ساختار پیشنهاد شده که لازمۀ رسیدن شهر و شهرداری به چشماندازهای تدوینشده برای آنهاست. واحدهای پیشنهادی عبارتاند ازدفتر مدیریت پروژه، دفتر مدیریت بحران، واحد فناوری اطلاعات،واحد مدیریت کیفیت، واحد مطالعات و پژوهش.
ساختار سازمانی
ساختار سازمانیِ شهرداری
سازمان ماتریسی
سازمان هرمی
شهرداری ساوه
2014
04
21
119
142
https://jurbangeo.ut.ac.ir/article_51485_f483397df1bb97f410946dd3b292c031.pdf
پژوهشهای جغرافیای برنامهریزی شهری
Geog. and Urban Plan. Res
2383-1456
2383-1456
1393
2
1
چکیده های انگلیسی
2014
04
21
1
28
https://jurbangeo.ut.ac.ir/article_52122_06b5494be06dd272f3739cf1de782f14.pdf