https://jurbangeo.ut.ac.ir/ پژوهش‌های جغرافیای برنامه‌ریزی شهری fa daily 1 Sat, 21 Mar 2026 00:00:00 +0330 Sat, 21 Mar 2026 00:00:00 +0330 https://jurbangeo.ut.ac.ir/article_106430.html غلبه رویکردهای خودرومحور طی دهه‌های اخیر، پیامدهایی چون ترافیک، آلودگی هوا، نابرابری در دسترسی و متعاقبا کاهش کیفیت زندگی شهری را به دنبال داشته است. در پاسخ به این چالش‌ها، مدل شهر چنددقیقه‌ای به عنوان رویکردی تحول‌آفرین و انسان‌محور در توسعه شهری، اطمینان از دسترسی به خدمات و امکانات شهری در آستانه‌های زمانی و مکانی مناسب و متعاقبا تحقق محیط‌های شهری دسترس‌پذیرتر، فراگیرتر و پایدارتر را با عنایت به شرایط زمینه‌ای و محله‌ای، هدفگذاری می‌کند. به همین منظور، پژوهش حاضر به تحلیل کاربست مدل شهر چنددقیقه‌ای در توسعه شهری با استناد به نمونه منطقه 22، به عنوان وسیع‌ترین توسعه شهری متصل به تهران، می‌پردازد. روش پژوهش، کیفی است و مبتنی بر تحلیل مضمون مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با متخصصان و مدیران شهری دنبال شده است. یافته‌ها، نشان می‌دهد اگرچه در اسناد توسعه شهری منطقه، بهبود دسترسی به خدمات شهری و تحقق عدالت فضایی به عنوان اهداف کلیدی مطرح بوده است، اما سیاست‌های اجرایی و واقعیات موجود، از آن‌ها فاصله‌ای قابل توجه دارند. منطقه با مشکلاتی جدی نظیر ناهمگنی کالبدی، مقیاس غیرانسانی، فقدان جذابیت فضایی، توسعه خودرومحور، عدم وجود زیرساخت پیاده و ضعف در حمل‌ونقل همگانی، مواجه است. از این رو، تاکید بر محله‌محوری و ارتقاء پیاده‌مداری، بهبود کیفیت کالبدی و عملکردی فضاهای شهری، کنترل تراکم جمعیت و بارگذاری‌ها در پایبندی به طرح تفصیلی و تخصیص اراضی برای تامین خدمات، از جمله راهکارهای پیشنهادی برای تحقق کاربست مدل شهر چنددقیقه‌ای در منطقه 22 شهر تهران است که در سه سطح برنامه‌ریزی، اجرایی و مدیریتی با هدف تحقق توسعه‌ای فراگیر و پایدار، ارائه شده‌اند. https://jurbangeo.ut.ac.ir/article_107008.html زیست شبانه به‌عنوان پدیده‌ای نوظهور در حوزه مطالعات شهری، نقش مهمی در تحولات مکانی و زمانی شهرها دارد و بر توسعه پایدار شهری تأثیرگذار است. پژوهش حاضر باهدف تدوین مدلی یکپارچه از عوامل، دلایل و پیامدهای زیست شبانه در شهر بابلسر انجام‌شده است. این مطالعه از نوع کاربردی و ترکیبی است که داده‌های آن از منابع کتابخانه‌ای و ۹ مصاحبه گروه کانونی با گروه‌های مختلف جمع‌آوری‌شده‌اند. تحلیل داده‌ها با روش نظریه زمینه‌ای و توسط نرم‌افزار مکس‌کیودا انجام‌شده است تا دیدگاهی جامع و ساختاریافته درباره این پدیده نوظهور ارائه شود. در مدل ارائه‌شده هرکدام از عوامل اصلی در 5 مقوله کلی تشکیل شد. بر اساس یافته‌های پژوهش، قوانین و مقررات و عوامل نهادی به‌عنوان شرایط علی در ایجاد پدیده زیست شهری در نواحی شهری بابلسر دخیل می‌دانند؛ و عوامل فرهنگی ـ اجتماعی و عوامل اقتصادی و کالبدی به‌عنوان شرایط مداخله‌گر؛ دسترسی و عوامل حمل‌ونقل و عوامل جاذبه‌های کسب‌وکار نیز به‌عنوان شرایط زمینه‌ای و گسترش تأسیسات و زیربناها برای گسترش فعالیت‌های اجتماعی و اقتصادی، عملکرد و تخصص مدیران شهرداری، مدیریت یکپارچه مدیران به‌عنوان راهبردها، همچنین پیامدها شامل؛ گسترش سیستم حمل‌ونقل (مثبت)، گسترش مراکز اقامتی (مثبت)، خدشه‌دار شدن هویت فرهنگی (منفی)، شلوغ شدن خیابان‌ها و ناامنی (منفی) به‌عنوان پیامدها و نتایج موضوع شناسایی گردید. ازاین‌رو برای اجرای درست زیست شبانه شهری؛ تشکیل و مشارکت کارشناسان و متخصصان جهت توجه به این عوامل ضرورت دارد. https://jurbangeo.ut.ac.ir/article_106891.html رشد فیزیکی شتابان کلان‌شهر تهران طی دهه‌های گذشته، تغییرات گسترده‌ای در کاربری اراضی ایجاد کرده و پیامدهای قابل‌توجهی بر ارزش خدمات اکوسیستم شهری داشته است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل روند رشد فیزیکی شهر تهران و ارزیابی اثرات آن بر ارزش خدمات اکوسیستم، از روش توصیفی–تحلیلی بهره گرفته است. داده‌های مورداستفاده شامل تصاویر سنجنده‌های MSS، TM و OLI ماهواره لندست در سال‌های ۱۳۵۰، ۱۳۶۵، ۱۳۸۵ و ۱۴۰۳ است که پس از تصحیح رادیومتریک و اتمسفریک در نرم‌افزار ENVI  طبقه‌بندی شدند. برای اعتبارسنجی نتایج طبقه‌بندی از نقاط کنترل مرجع برداشت‌شده از Google Earth استفاده شد و ماتریس خطا و شاخص کاپا محاسبه گردید که مقادیر دقت بالای طبقه‌بندی را نشان دادند. سپس با استفاده از مدل ارزش‌گذاری کاستانزا، ارزش خدمات اکوسیستم در هر مقطع زمانی بر اساس ضرایب جهانی (دلار بر هکتار در سال) محاسبه شد. نتایج نشان داد که رشد فیزیکی شهر از 14559 هکتار در سال 1350 به بیش از ۶۸۶۴۵ هکتار در سال 1403 رسیده است؛ این میزان رشد فیزیکی منجر به کاهش چشمگیر کاربری‌های کشاورزی، مراتع و باغات شده که درمجموع، 266 میلیون دلار از ارزش خالص خدمات اکوسیستم کاهش‌یافته است. بیشترین افت، مربوط به خدمات پشتیبان، تنظیمی و تأمین‌کننده نظیر حفظ خاک، تنوع زیستی، تولید غذا و تنظیم اقلیم بوده است. در مقابل، افزایش محدود زیرساخت‌های سبز شهری توان جبران عملکردهای طبیعی ازدست‌رفته را نداشته است.. این یافته‌ها نشان می‌دهد که شهر تهران با از دست دادن سرمایه‌های طبیعی و عملکردهای اکولوژیکی در مسیر ناپایداری قرارگرفته است. https://jurbangeo.ut.ac.ir/article_106890.html با گسترش فناوری‌های نوین در عرصه حمل‌ونقل شهری، خودروهای خودران (Avs) به یکی از جدی‌ترین تحولات آینده در حوزه شهر هوشمند تبدیل‌شده‌اند. علی‌رغم تمرکز گسترده پژوهش‌های پیشین بر ابعاد فنی این فناوری، پیامدهای اجتماعی آن بر ساختار فضایی و انسانی شهرها همچنان کمتر موردتوجه قرارگرفته است. پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و بهره‌گیری از روش مرور نظام‌مند ادبیات به بررسی و تحلیل ابعاد اجتماعی فناوری AVs پرداخته است. داده‌های پژوهش بر پایه تحلیل ۱۰8 مقاله علمی بین‌المللی منتخب در بازه زمانی ۲۰۱۴ تا ۲۰۲5، با استفاده از نرم‌افزار MaxQDA و از طریق مراحل سه‌گانه کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل‌شده‌اند. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که اثرات اجتماعی AVs در سه مقوله اصلی به ترتیب اهمیت و فراوانی کدها شامل عدالت اجتماعی (با تأکید بر شمول گروه‌های آسیب‌پذیر)، سلامت عمومی (در قالب اثرات مستقیم و غیرمستقیم بر جسم و روان شهروندان) و کیفیت زندگی شهری (با تمرکز بر زیست‌پذیری و رفاه) طبقه‌بندی می‌شوند. تحلیل نتایج حاکی از آن است که فناوری AVs  پتانسیل بالایی در بازتعریف مفاهیم مذکور دارد. بااین‌حال، تحقق این ظرفیت‌ها مستلزم طراحی و پیاده‌سازی سیاست‌های جامع، انسان‌محور و چندبخشی است که فراتر از نگاه‌های صرفاً فناورمحور، به ابعاد اجتماعی، اخلاقی و فضایی این فناوری توجه دارند. یافته‌های این مطالعه می‌تواند به‌عنوان مبنایی برای ارزیابی اجتماعی و سیاست‌گذاری فناورانه در حوزه حمل‌ونقل شهری آینده مورداستفاده قرار گیرد. https://jurbangeo.ut.ac.ir/article_107304.html فضاهای شهری، بستری برای تعامل افراد با یکدیگر و با محیط هستند. این تعاملات با حس تعلق بهبود می‌یابند؛ حسی که افراد را به شناسایی محیط به عنوان بخشی از خود، حضور فعالانه‌تر و مسئولیت‌پذیری، وادار می‌کند. هدف این پژوهش، ارائه راهکارهایی برای افزایش حس تعلق کودکان ۴ تا ۵ ساله در پارک آزادی شیراز است تا خلأهای ناشی از بی‌توجهی به این گروه سنی در طراحی شهری پر شود. پژوهش حاضر، نیمه تجربی و به روش توصیفی- تحلیلی با رویکرد ترکیبی (کیفی-کمی) نگاشته شده است. جامعه آماری ۵۰ کودک بومی و آشنا با پارک بودند و به روش هدفمند انتخاب شدند. داده‌ها با پرسشنامه تصویری، تحلیل نقاشی، مصاحبه نیمه ساختاریافته، مشاهدات میدانی، تحلیل روان‌شناختی به کمک روانشناس کودک و پرسشنامه ارزیابی پس از بازطراحی جمع‌آوری گردید. تحلیل کیفی نشان داد که در تصویر ذهنی کودکان از پارک ایده‌آل، «بازی و تحرک»، «طبیعت و فضای سبز»، و «تعامل اجتماعی»، با تأکید بر عناصر حسی، کف‌سازی نرم و وسایل بازی رنگارنگ اولویت دارند. تحلیل ارزیابی پس از بازطراحی با آزمون‌های ناپارامتریک، نشان داد که متغیرها با بازطراحی، همبستگی دارند. نتایج، نشان می‌دهد که بازطراحی باید بر تنوع فعالیت‌ها و وسایل بازی، تقویت تجربه حسی، بهبود ایمنی و امنیت تمرکز کند و به نیازهای کودکان پاسخ دهد. https://jurbangeo.ut.ac.ir/article_107635.html بازآفرینی شهری در شهرهای متوسط ایران، از جمله بیرجند، با چالش‌های جدی مالی، نهادی و مدیریتی مواجه است؛ به‌گونه‌ای که اتکای بیش از حد به منابع دولتی، فقدان ابزارهای نوین تأمین مالی و ضعف هماهنگی نهادی، مانعی اساسی در مسیر احیای بافت‌های ناکارآمد ایجاد کرده است. این پژوهش با رویکردی کیفی و مبتنی بر تحلیل تماتیک، و از طریق انجام ۱۳ مصاحبه عمیق با خبرگان حوزه‌های مدیریت شهری، بازآفرینی، تأمین مالی و کسب‌وکارهای نوپا، به بررسی ظرفیت استارت‌آپ‌ها در تقویت جریان‌های مالی و بازکارکردی‌سازی فضاهای شهری می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که کسب‌وکارهای نوپا در حوزه‌هایی همچون گردشگری شهری، راهکارهای داده‌محور، انرژی‌های پاک، مدیریت خدمات و فناوری‌های دیجیتال، ظرفیت بالایی برای ایفای نقش در فرآیند بازآفرینی دارند؛ با این حال، ضعف زیرساخت‌های حمایتی، نبود شبکه‌سازی مؤثر، کمبود سرمایه بذری و فقدان سیاست‌های تشویقی، بهره‌برداری از این ظرفیت‌ها را محدود کرده است. همچنین نتایج حاکی از آن است که مدل‌هایی نظیر کرادفاندینگ محلی، بودجه‌ریزی مشارکتی، صندوق‌های محله‌محور، سرمایه‌گذاری خطرپذیر و مشارکت عمومی–خصوصی هدفمند، از سازگاری بالایی با شرایط نهادی و اقتصادی شهر بیرجند برخوردارند. بر مبنای رویکرد کارکردگرایی، پایداری بازآفرینی شهری مستلزم تقویت هم‌زمان ابزارهای نوین مالی، زیست‌بوم نوآوری و هماهنگی نهادی است. این پژوهش با ارائه یک چارچوب نظری و مدل‌های پیشنهادی، زمینه گذار بازآفرینی شهری بیرجند از رویکردی کند و پروژه‌محور به فرآیندی مشارکتی، نوآورانه و کارکردمحور را فراهم می‌سازد. https://jurbangeo.ut.ac.ir/article_107636.html این مقاله به بررسی وضعیت سکونت در محدوده تاریخی کرمان با تمرکز بر نسبت میان «تداوم» و «تغییر» و با بهره‌گیری از چارچوب مفهومی «استراتژی‌های سکونتی» می‌پردازد. هدف پژوهش، تبیین چگونگی شکل‌گیری و بازتولید الگوهای سکونت در این محدوده در بستر تحولات شهری است. در این راستا، دو پرسش اساسی دنبال می‌شود: محدوده تاریخی کرمان چگونه در وضعیت میان تداوم و تغییر قرار می‌گیرد، و ساکنان چگونه از طریق استراتژی‌های سکونتی خود به بازتولید تداوم یا شکل‌دهی به تغییر در این محدوده کمک می‌کنند؟ این پژوهش با رویکرد کیفی انجام شده است و داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته، مشاهده میدانی، عکاسی و یادداشت‌برداری گردآوری شده‌اند. این پژوهش نشان می‌دهد که تداوم و تغییر در بافت‌های تاریخی نه لزوما در تقابل، بلکه به‌صورت هم‌زمان و در تعامل با یکدیگر رخ می‌دهند. نتایج پژوهش حاکی از این است که انتخاب محل سکونت توسط خانواده‌ها مبتنی بر ترجیحات، تعلقات، محدودیت‌ها و منابع (اعم از مالی و غیر مالی) آنهاست و بر همین اساس، سکونت در محدوده تاریخی کرمان طیفی از انتخاب آگاهانه تا سکونت اجباری را دربرمی‌گیرد. در این میان، برخی از استراتژی‌های سکونتی به تداوم نقش سکونتی، بازتولید روابط اجتماعی و حفظ هویت محله منجر شده‌اند، در حالی‌که برخی دیگر، تغییرات جمعیتی، کالبدی و عملکردی‌ را در پی داشته‌اند. ما از طریق نمونه کرمان استدلال می کنیم که «سکونت» امری فراتر از «خانه داشتن» است و انتخاب سکونتی یک تصمیم همزمان درباره محیط سکونت و نوع مسکن است. https://jurbangeo.ut.ac.ir/article_107637.html افزایش مستمر سفرهای درون‌شهری و تمرکز فعالیت‌های تجاری، خدماتی و اداری در هسته‌های مرکزی شهرها، موجب تشدید تراکم ترافیک، کاهش کارایی شبکه معابر و افزایش پیامدهای زیست‌محیطی شده است. در چنین شرایطی، بازنگری در الگوی استقرار کاربری اراضی و بهره‌گیری از روش‌های نوین بهینه‌سازی می‌تواند نقش مؤثری در بهبود عملکرد سیستم حمل‌ونقل شهری ایفا کند. پژوهش حاضر با هدف ارائه یک مدل بهینه برای کاهش تراکم ترافیک از طریق ساماندهی کاربری اراضی، در منطقه مرکزی شهر تبریز انجام شده است. این محدوده به دلیل تراکم بالای جمعیت، تمرکز مراکز تجاری و اداری و جایگاه راهبردی خود در ساختار فضایی شهر، از مهم‌ترین کانون‌های ترافیکی تبریز محسوب می‌شود. در این تحقیق، به‌منظور شبیه‌سازی و ارزیابی عملکرد شبکه حمل‌ونقل، از نرم‌افزار VISSIM استفاده شد و سناریوهای مختلف مدیریت و توزیع کاربری اراضی مورد بررسی قرار گرفت. همچنین، الگوریتم‌های فراابتکاری ژنتیک (GA) و بهینه‌سازی ازدحام ذرات (PSO) برای یافتن بهترین الگوی تخصیص و استقرار کاربری‌ها به کار گرفته شدند. ارزیابی نتایج بر اساس شاخص‌هایی نظیر زمان سفر، میزان تأخیر و سطح سرویس معابر انجام شد. یافته‌ها نشان داد که مدل پیشنهادی در مقایسه با وضعیت موجود، موجب بهبود معنادار عملکرد شبکه حمل‌ونقل و کاهش تراکم ترافیکی شده است. علاوه بر این، الگوریتم‌های به‌کاررفته از توان همگرایی و پایداری مناسبی برخوردار بوده و راه‌حل‌های کارآمدی ارائه داده‌اند. نتایج پژوهش بیانگر آن است که تلفیق داده‌های مکانی، شبیه‌سازی ترافیکی و الگوریتم‌های بهینه‌سازی می‌تواند چارچوبی مؤثر برای مدیریت یکپارچه کاربری زمین و حمل‌ونقل و تحقق اهداف توسعه پایدار شهری فراهم سازد. https://jurbangeo.ut.ac.ir/article_102074.html امروزه در فرهنگ واژگان امنیت و توسعه،یک نظریه اجتماعی نوین به عنوان«شهر شکننده»پدیدار شده است.«شهر شکننده» بازتاب بصری، انتقادی و تاریخی در مورد شهرنشینی معاصر است. «شهر شکننده»به عنوان یک چارچوب تحلیلی جدید برای توصیف شرایط اضطراری در عصر جدید ظهور یافته و این مفهوم نوین، ابزاری پیشگامانه برای درک نابرابری ها و تعارضات در محیط های شهری است. زمانی که شهرو جامعه ای با نیازهای تازه، خطرات یا تهدیدات و شوک ها در حوزه های مختلف شهر مواجه می‌شود ،دچار «شکنندگی» خواهد شد و ماموریت تاب آوری کم کردن«شکنندگی شهر» و «برگشت‌پذیری در سریع‌ترین زمان ممکن و با حداقل آشفتگی و حفظ شایستگی» است. شهر پس از گذر از دوره تاب آوری، وارد چرخه «ضد شکنندگی»می شود.ضد شکنندگی، فراتر از تاب آوری است و یک چشم انداز و هدف ارزشمند تر،ایده آل تر و مطلوب‌تر از تاب‌آوری می باشد. هدف اصلی پژوهش در سطح اول،مفهوم سازی نظری اصول و مبانی«شهر شکننده» تولید و ساختن و گسترش دادن مفهومیِ چارچوب نظریه و ارائه نظریه «شهرشکننده» در ادبیات شهرسازی و برنامه ریزی شهری ایران بوده و سپس در سطح دوم پژوهش بر اساس مبانی نظری و چارچوب نظریه تولید شده به بررسی و احصاء ابعاد و شاخص های«شهر شکننده»پرداخته شد. در این پژوهش ضمن استفاده از روش تحقیق کتابخانه ای و اسنادی از روش تحلیل محتوای جهت‌دار و به «مفهوم سازی نظری شهر شکننده» پرداخته شد و با استفاده از مصاحبه نیمه ساختاریافته از خبرگان پژوهش ابعاد و شاخص های اساسی در جهت سنجش سطوح شکنندگی شهرها احصاء و شناسایی شدند. https://jurbangeo.ut.ac.ir/article_107967.html سیستم‌های حمل‌ونقل هوشمند (ITS) به‌عنوان یکی از مهم‌ترین نوآوری‌های حوزه تحرک شهری، با بهره‌گیری از فناوری‌هایی مانند هوش مصنوعی و اینترنت اشیا، نقش مؤثری در بهبود مدیریت ترافیک، کاهش ازدحام، افزایش ایمنی و ارتقای پایداری شهری دارند. بااین‌حال، در بسیاری از شهرهای ایران از جمله اهواز، غلبه سیستم‌های سنتی حمل‌ونقل همچنان موجب بروز مشکلاتی نظیر ترافیک، آلودگی و ناکارآمدی شده است. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و سنجش عوامل مؤثر بر پیاده‌سازی سیستم‌های حمل‌ونقل هوشمند در شهر اهواز انجام شد. این پژوهش از نظر روش، توصیفی ـ تحلیلی است و داده‌های آن از طریق پرسش‌نامه گردآوری شد. جامعه آماری شامل ذی‌نفعان حوزه حمل‌ونقل شهری و شهروندان اهواز بود که بر اساس نرم‌افزار Sample Power، 300 نفر به‌عنوان حجم نمونه و به روش تصادفی انتخاب شدند. روایی ابزار با نظر متخصصان و پایایی آن با ضریب آلفای کرونباخ تأیید شد. تحلیل داده‌ها با استفاده از نرم‌افزارهای SPSS و AMOS و مدل‌سازی معادلات ساختاری (SEM) انجام گرفت. نتایج نشان داد ابعاد اجتماعی ـ رفتاری، مدیریتی ـ نهادی، سیاستی ـ مقرراتی و فناورانه تأثیر معناداری بر پیاده‌سازی ITS دارند و مدل پژوهش 68 درصد از واریانس متغیر وابسته را تبیین می‌کند. در این میان، عوامل اجتماعی ـ رفتاری (86/0) و مدیریتی ـ نهادی (85/0) بیشترین اثر و عامل فناورانه (38/0) کمترین اثر را داشت. یافته‌ها بیانگر آن است که موفقیت استقرار ITS در اهواز، علاوه بر توسعه زیرساخت‌های فنی، مستلزم تقویت اعتماد شهروندان، هماهنگی نهادی، تأمین مالی پایدار و تدوین سیاست‌ها و مقررات حمایتی است. https://jurbangeo.ut.ac.ir/article_108088.html مقدمه: هیستریک اجتماعی به‌عنوان نیرویی ناپایدار و هیجانی، از طریق مصرف شادی در قالب آیین‌ها و جشن‌های پرزرق‌وبرق، رفتارهای جمعی را هدایت و کنترل می‌کند. روش: این پژوهش با رویکردی توسعه‌محور و مدل ترکیبی، به تحلیل هیستریک اجتماعی و مصرف شادی و تأثیر آن‌ها بر رفتارهای جمعی از منظر جنسیتی می‌پردازد. روش‌شناسی تحقیق آمیخته و اکتشافی است؛ به‌طوری که ابتدا داده‌های کیفی از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۲۰ متخصص حوزه برنامه‌ریزی شهری و جامعه‌شناسی به روش نظریه داده‌بنیاد تحلیل شد و سپس داده‌های کمی با مدل معادلات ساختاری (SEM) مبتنی بر حداقل مربعات جزئی (PLS) بررسی گردید. یافته‌ها: یافته‌های تحقیق نشان داد مهمترین شاخص های هیستریک اجتماعی و تولید شادی شامل تجملات و خرده رقابت اجتماعی؛ مصرف‌گرایی و فشار اجتماعی؛ رقابت در جشن‌ها و سفرها؛ فشار رفتاری جمع محور؛ و شادی سمبلیک هستند. که بر رفتار جمعیتی در قالب آیین ها و جشن های مختلف تاثیر می گذارند. تاثیرپذیری رفتارهای جمعی از هیستریک اجتماعی نیز در قالب شاخص های باورها و هیجانات رفتاری؛ مسئولیت پذیری و نقش آفرینی؛ و اثرپذیری اجتماعی-فرهنگی خود را نمایان می کنند. در این رابطه، طبق مدل معادلات ساختاری، بیشترین تأثیرپذیری مربوط به سازه مصرف‌گرایی و فشار اجتماعی با ضریب بتای استاندارد 246/3 و سازه‌ فشار رفتاری جمع محور با ضریب بتای استاندارد 795/3 است. نتیجه‌گیری: برای تببین مسئله شادی و هیستریک اجتماعی، رویکردی چندبعدی و مشارکتی در سیاست‌های فرهنگی، آموزش، حمایت اقتصادی و بازنمایی رسانه‌ای ضروری است تا از بازتولید نابرابری جلوگیری شود. https://jurbangeo.ut.ac.ir/article_108089.html با افزایش پیچیدگی سفرهای شهری، اتکا به شاخص‌های صرفاً مهندسی برای ترویج سفر فعال کافی نیست و رضایت از سفر، به‌عنوان یکی از ابعاد مهم روان‌شناختی، نقش تعیین‌کننده‌ای در شکل‌گیری رفتار سفر دارد. با این‌ حال، بیشتر پژوهش‌های انجام‌شده در ایران بر ویژگی‌های عینی محیط ساخته‌شده تمرکز داشته و نقش ادراک کاربران، نگرش‌ها و تجربه واقعی سفر کمتر مورد توجه قرار گرفته است. ازاین‌رو، این پژوهش روابط میان محیط عینی و ادراک‌شده، نگرش‌ها، انتخاب مد سفر و رضایت از سفر را در شهر ارومیه بررسی می‌کند. روش پژوهش مبتنی بر مدل‌سازی معادلات ساختاری (PLS SEM) با رویکرد دو مرحله‌ای است که امکان بررسی مسیر بازخوردی رضایت بر نگرش‌ها را در داده‌های مقطعی فراهم می‌کند. نتایج نشان می‌دهد که محیط ادراک‌شده نسبت به محیط عینی نقش تعیین‌کننده‌تری در انتخاب مد سفر از طریق شکل‌دهی به نگرش‌ها دارد. همچنین، یافته ها نشان می‌دهد که رضایت گزارش‌شده از برخی مدهای سفر الزاماً ناشی از ویژگی‌های آن مد نیست و تا حد زیادی تحت تأثیر محدودیت‌ها و نابرابری‌های اجتماعی–اقتصادی در فرصت‌های سفر قرار دارد. در مقابل، رابطه بازخوردی میان رضایت از سفر و نگرش‌ها با شدت بالایی تأیید شد؛ به‌گونه‌ای که تجربه‌های رضایت‌بخش سفر نگرش‌های مثبت را تقویت کرده و این نگرش‌های تقویت‌شده در رفتار سفر در آینده اثر می گذارند. جمع‌بندی یافته‌ها تأکید می‌کند که تمرکز صرف بر بهبودهای کالبدی برای گذار به حمل‌ونقل پایدار در ایران کافی نیست و این گذار تنها زمانی محقق می‌شود که کیفیت ادراک‌شده محیط، تجربه واقعی سفر و کاهش محدودیت‌های ساختاری به‌صورت یکپارچه مورد توجه قرار گیرند. https://jurbangeo.ut.ac.ir/article_108090.html شهرهای پساجنگ با میراثی از گسست اجتماعی-فضایی، چندپارگی قومی و بی‌اعتمادی مزمن نهادی، بسیار نیازمند ابزارهای نوین و خلاقانه برنامه‌ریزی شهری هستند. این پژوهش با هدف آزمون چارچوب بازی‌واره‌سازی فضایی-مشارکتی (GAM-SC) در چهار محله شهر کابل، به‌دنبال افزایش انسجام اجتماعی و کاهش جدایی‌گزینی فضایی است. روش‌شناسی ترکیبی متوالی و چندمرحله‌ای دقیق شامل پیمایش (۴۵۰ پاسخ‌گو)، تحلیل خودهمبستگی فضایی (GIS)، مدل‌سازی معادلات ساختاری (PLS-SEM) و شبیه‌سازی عامل‌بنیان (ABM) است. مداخله با استقرار هدفمند ایستگاه‌های بازی در مرزهای قومی محلات دشت‌برچی (هزاره‌نشین) و کارته‌سخی (تاجیک‌نشین) و با میانجی‌گری فعال واسطه‌های فرهنگی محلی به اجرا درآمد. یافته‌های کمی نشان داد که مدل، شاخص انسجام را به‌طور معنادار افزایش و شاخص گسست را کاهش داد؛ همچنین، مسیر مستقیم مدل بر اعتماد و نقش میانجی مشارکت دیجیتال تأیید شد؛ و شبیه‌سازی نیز تاب‌آوری بالاتر محلات مداخله‌شده را با کاهش قابل‌توجه زمان بازگشت به ثبات نشان داد. تحلیل کیفی چهار مکانیسم اصلی را آشکار ساخت: شکل‌گیری موفق فضاهای سوم (عرصه‌های عمومی بی‌طرف) در مرزهای قومی، بازآفرینی فعال روایت‌های مشترک، مشارکت فراگیر و گسترده با ابزارهای کم‌هزینه، و ارتقای محسوس عدالت ادراک‌شده ازطریق شفافیت. بااین‌حال، مشارکت زنان به ۵۸ درصد مردان محدود شد که شرط‌مندی اثربخشی مدل به زمینه امنیتی-اجتماعی را نشان می‌دهد. این پژوهش، ضمن تلفیق سه پارادایم سرمایه‌ی اجتماعی، عدالت فضایی و بازی‌واره‌سازی، پتانسیل کاربست راهبردی GAM-SC را در بافت‌های شکننده نشان می‌دهد؛ اما موفقیت آن را مشروط به وجود واسطه‌های فرهنگی معتمد و اصلاح‌پذیری مستمر قواعد می‌داند.