پژوهش‌های جغرافیای برنامه‌ریزی شهری

پژوهش‌های جغرافیای برنامه‌ریزی شهری

بررسی تأثیر پیکره‌بندی فضایی بر میزان توجه بصری کاربران فضا با بهره‌گیری از ابزار ردیابی چشم در محور ضیابری-حبیب‌زاده در شهر رشت

نوع مقاله : مقاله مستخرج از پایان نامه

نویسندگان
1 کارشناس ارشد، گروه طراحی شهری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر ایران، تهران، ایران.
2 گروه آموزشی طراحی شهری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر ایران، تهران، ایران
10.22059/jurbangeo.2026.410077.2154
چکیده
هدف پژوهش حاضر، بررسی تأثیر پیکره‌بندی فضایی بر میزان توجه بصری کاربران با بهره‌گیری از روش‌ فیزیولوژیکی است که در محور ضیابری-حبیب‌زاده شهر رشت، با سه سکانس کالبدی متفاوت، انجام شده‌است. پارادایم پژوهش اثبات‌گرا و نوع پژوهش، تحلیلی بوده‌است. روش پژوهش، مبتنی بر رویکرد فیزیولوژیکی و بررسی توجه بصری بوده و برای جمع‌آوری داده، از ابزار ردیابی چشم (توبی تی.ایکس۳۰۰) استفاده شده‌است. خیابان، با نرم‌افزار رویت شبیه‌سازی شده و عناصر غیرمرتبط با هدف، در روند شبیه‌سازی حذف شده‌اند. جامعه‌ی‌ آماری، 17 نفر از دانشجویان و فارغ‌التحصیلان رشته‌ی طراحی ‌شهری بوده‌ و داده‌ها به شیوه‌ی کمی، براساس دو شاخص میانگین قطر مردمک و تثبت‌ نگاه، تحلیل شده‌اند. داده‌های قطر مردمک و شاخص‌های تثبیت نگاه، با استفاده از آزمون‌های آماری (آزمون زوجی ویلکاکسون و تحلیل اندازه‌ی اثر) تحلیل شده‌اند. براساس نتایج، در سکانس اول با پیکره‌بندی مناسب، بیشترین میانگین قطر مردمک (۲.۴ میلی‌متر) و بیشترین تثبیت نگاه از نظر تعداد (۴۵ بار) و مدت (۴۲۶ میلی‌ثانیه) در تقاطع‌ها ثبت شد. سکانس دوم با پیکره‌بندی متوسط، بیشترین قطر مردمک (۱.۴ میلی‌متر) و بیشترین مدت تثبیت نگاه (۴۹۸ میلی‌ثانیه) در فضاهای محصور و فاقد تقاطع و بیشترین تعداد تثبیت نگاه (۴۲ بار) نزدیک تقاطع اصلی، ثبت شد. در سکانس سوم با پیکره‌بندی ضعیف، بیشترین قطر مردمک (۴ میلی‌متر) و بیشترین تثبیت نگاه از نظر تعداد (۴۹ بار) و مدت (۵۵۸ میلی‌ثانیه)، به‌دلیل انحنای مسیر و گشودگی فضایی به‌دست آمد. در نتیجه، پیکره‌بندی مطلوب لزوماً به‌معنای توجه بصری بیشتر نیست و کیفیت‌های ادراکی می‌توانند نقش مؤثرتری در جلب توجه کاربران ایفا کنند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Investigating the Effect of Spatial Configuration on Users’ Visual Attention Using Eye-tracking in Ziyabari-Habibzadeh Street of Rasht City

نویسندگان English

Sargol Ramezani Moghaddam 1
Maryam Mohammadi 2
1 M.Sc., Department of Urban Design, Faculty of Architecture and Urban Planning, Iran University of Art, Tehran, Iran
2 Associate Professor, Department of Urban Design, Faculty of Architecture and Urban Planning, Iran University of Art, Tehran, Iran
چکیده English

This study investigates the effect of spatial configuration on users’ visual attention using a physiological approach along the Ziyabari–Habibzadeh axis in Rasht city, across three distinct physical sequences. The study adopted a positivist paradigm and an analytical research design. Data were collected using an eye-tracking device (Tobii TX300) within a simulated street environment developed in Revit, from which extraneous elements were removed to align with the research objectives. The sample comprised 17 students and graduates from the urban design program. Quantitative analyses were performed based on two indicators: mean pupil diameter and gaze fixation. Participants’ pupil-diameter data and gaze fixation indicators were analyzed using statistical tests – including the paired Wilcoxon test, and effect-size analysis. The results indicated that in the first sequence - characterized by an appropriate spatial configuration - the highest mean pupil diameter (2.4 mm) and the highest fixation frequency (45 occurrences) and duration (426 ms) were recorded at intersections. In the second sequence, with moderate configuration, the highest pupil diameter (1.4 mm) and the longest fixation duration (498 ms) were observed in enclosed segments without intersections. However, the highest fixation frequency (42 occurrences) was recorded near the main intersection. In the third sequence, despite a weak spatial configuration, the highest pupil diameter (4 mm)and the greatest fixation frequency (49 occurrences)and duration (558 ms were observed attributed to path curvature and spatial openness.Therefore, optimal spatial configuration does not necessarily lead to greater visual attention, and perceptual qualities may play a more influential role in attracting users’ attention.

کلیدواژه‌ها English

eye tracking
physiological method
pupil diameter
spatial configuration
visual attention

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 23 شهریور 1405