ارائۀ الگوی آمایش سرزمین نواحی ساحلی دریای مکران با رویکرد توسعه و امنیت پایدار منطقه‌ای (مطالعۀ موردی: شهرستان‌های چابهار و ایرانشهر)

نوع مقاله: پژوهشی - کاربردی

نویسندگان

1 استادیار گروه جغرافیای سیاسی، دانشگاه تهران

2 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه تهران

3 کارشناس ارشد برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه تهران

چکیده

یکی از مهم‌ترین عواملی که امنیت یک کشور را تهدید می‌کند، وجود نابرابری‌های فضایی بین مناطق مختلف جغرافیایی آن است. وجود بی‌عدالتی‌های جغرافیایی و توسعة نامتوازن بخش‌های جغرافیایی یک کشور به‌ویژه بین مناطق مرکزی و پیرامونی ممکن است به همبستگی و وحدت ملی آسیب بزند و به بروز تحرکات واگرایانه به‌ویژه در مناطق قومی بینجامد. این مسئله تأثیری سوء بر قدرت ملی دارد. از دیدگاه صاحب‌نظران، از جمله ایساکسون و ماهان، توسعه و امنیت مکمل یکدیگرند. بدین­ترتیب، می­توان امنیت پایدار را مرهون توسعۀ پایدار، و توسعۀ پایدار را تضمین‌کنندۀ امنیت ملی دانست. تأمین امنیت ملی کشور در گرو رفع تهدیدهای داخلی و خارجی است؛ از این‌رو آنچه در این میان خلأ به‌وجود‌آمده در توسعۀ نامتوازن یک کشور را بهبود می‌بخشد، علم برنامه‌ریزی آمایش سرزمین است. این نوشتار، با هدف ارائة الگوی مناسب آمایش سرزمین، منطقة ساحلی مکران را با تأکید بر برنامه‌های توسعة آتی شهرستان‌های چابهار و ایرانشهر در سطح ملی، منطقه‌ای و بین‌المللی، و با رویکرد توسعه و امنیت پایدار منطقه‌ای بررسی می­کند. روش پژوهش، ترکیبی از تحلیل راهبردی و فرایند تحلیل سلسله‌مراتبی (AHP) است. برای پردازش نتایج، از پرسشنامه استفاده شد. بررسی و تحلیل فرصت­ها و قوت­ها، همچنین نمایش وضعیت و سیمای سرزمین و توزیع فضایی منابع در منطقة مورد مطالعه، به روش‌های آمار و تحلیل فضایی در نرم‌افزار Arc Gis صورت گرفت. در این مقاله، برای اولین بار در ایران، در مطالعۀ آمایش سرزمینی و برنامه‌ریزی منطقه‌ای، مدل و نرم‌افزار پیشرفته و جدید متاسوآت به‌کار گرفته شده و الگوهای آمایشی منطقۀ مورد مطالعه نیز با توجه به دو فاکتور عوامل داخلی و خارجی ارائه شده است. در زمینة فاکتورهای داخلی مشخص شد توسعة محور شرق و جنوب شرق، و موقعیت جغرافیایی راهبردی سواحل مکران در خارج از محدودة پرترافیک و پرتنش خلیج‌فارس و تنگة هرمز، بیشترین اهمیت راهبردی را در توسعه دارند. در زمینة فاکتورهای برون‌سازمانی، بیشترین اهمیت متعلق به حضور نظامی آمریکا در منطقه، جریان ارتجاع عربی و محور عربی-آمریکایی، و گسترش و نفوذ جریان‌های ارتجاعی-تروریستی در منطقه است. به‌منظور تدوین الگوی آمایشی در بخش سیاست خارجی بر نواحی نوار ساحلی نیز الگوها و راهبردهایی ارائه شد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Identification of Spatial Planning Pattern for Makran Coastal Areas with an Approach to Sustainable Regional Security and Development (Case Study: Chabahar and Iranshahr County)

نویسندگان [English]

  • Qiumars Yazdan Panah 1
  • Behnam Almasi 2
  • Leila Mohammadi Kazem Abadi 3
1 Assistant Professor of Political Geography, Faculty of Geography, University of Tehran, Tehran, Iran
2 PhD student in Geography and Urban Planning, Faculty of Geography, University of Tehran, Tehran, Iran
3 MA in Geography and Urban Planning, Faculty of Geography, University of Tehran, Tehran, Iran
چکیده [English]

Introduction
Access to the sea has always been one of the important factors for development of the countries. It is thought that having access to free waters is a necessary condition for a global power. As Alfred Tayer Mahan (1840-1914), one of the paramount American theorists, said that "the power of the sea" was the basis of national strength and it was important to the theory of naval power and its strategy. It was able to make significant changes in the US Navy's policy. The success of some countries such as Britain owes to hacking the hierarchy of governments. Mahan provided solid historical evidence that the emergence and survival of the great powers in the world has always been dependent on the power of the navy through the relative superiority of the seas. Eventually, it can be concluded that ruling on the world involves dominance on the seas. The purpose of this study is to provide a model for the land use planning in the coastal areas of Makran Sea cabed on the existing potential and challenges in Chabahar, Jask, and Konarak with a sustainable regional development and security approach. Therefore, the main objectives of this research are as follows:
• planning for the pattern of landlocked coastal areas of the Makran Sea with a sustainable regional development and security approach;
• Investigating the opportunities and strengths in providing the pattern of landlocked coastal areas of the Makran Sea with sustainable development  approach;
• Identification of Makran Competitive Dimensions to other parts of the region;
• Assessing resources and capabilities of the region based on resource-based view;
• Providing effective environmental factors beyond the control of the spatial organization of the region;
• Providing a strategy of suitability between resources and capabilities and external factors;
• Providing internal and external development strategies;
Methodology 
The present study is conducted by descriptive-analytical method. The combined methods have been used for this research. For this purpose, documentary and library studies have been used by a survey method to employ Delphi questionnaire for surveying experts in the field through quantitative and qualitative analysis. The purpose of this study is to provide a model for land locking of the coastal areas of Makran Sea with an approach to security and sustainable regional development.
This research is a multi-stage process that seeks to achieve an optimal pattern. In the first part of the study, we have initially evaluated the four factors of weakness, strength, opportunity and threat in the form of SWOT quality model. Then, for the interpretation, the hierarchical analysis process method was used in Expert Choice software environment. To do this, all four factors have been extracted, coded, processed and weighted. To determine the significance of each criterion, they have been included in the form of 7 indicators of interpretation. To analyze the results, a questionnaire has also been used to analyze the opportunity and strength of the study area. To study the internal strengths and outbound points of the subject, the threats and weaknesses have been identified. The results have been incorporated into the Meta SWOT model and software. The development strategy map and security model have been derived from inward and outward factors. Spatial statistics and spatial analysis methods have also been used in ArcGIS software to show the status and land space and spatial distribution of resources in the study area.
 
Conclusion 
For more than two decades, policy makers, planners and experts in Iran have considered different planning methods such as regional, spatial and land use planning, while emphasizing on the capabilities and resources of the geographical areas and comprehensive development. The plannings are mainly based on regional equilibrium in natural, economic, social, cultural and political fields through formulation of desirable and endogenous strategies in national arena. In Iran, like most of the economies and societies, several regions have a major responsibility for generating income and production, have public services and economic prosperity, and can influence other areas. It should be acknowledged that inequality and deprivation are a direct threat to the security of a society and any development planning without considering the public interest and planning to overcome inequality cannot be taken. Balanced and coordinated development of the regions is a very important prerequisite for achieving sustainable economic development and integrated development of the country (Matric & sevic, 2001). In the exploratory approach to the regional development process, the balance of development and the balanced arrangement of activities in space are of particular importance. Regional inequalities are emerged from two main areas: first, the natural conditions of each geographic region and, secondly, the views of decision makers and economic planners. It is noteworthy that advances in technology reduced, the importance of the first factor and the importance of the second factor has been increased. Therefore, decision makers and planners play the most essential role in creating regional inequality. According to the results of this research, some suggestions can be proposed: increase in the use of positive capacities and potentials and removing deficiencies; strengthening the defense and security infrastructure of the region in order to preserve and protect the country's territorial integrity; creating appropriate platforms and equal opportunities for creation of endogenous growth and development in order to achieve regional equilibrium; Maintaining the values ​​and benefits of the region by using cultural, educational and economic capacities; assigning budget lines from government and nongovernmental credit resources to promote regional development indicators; emphasizing cultural-religious affiliations and strengthening the convergence, identity and national integrity to preserve the unity and social cohesion of the region; development of public and private investment in the regional industry sector in line with comparative and competitive advantages; organizing a settlement network between province centers, towns and villages of the region; special attention to development especially in the border regions of the region; determining the national and transnational role of the province to the sea-based economy; providing necessary facilities for the effective role of the country in the field of international transit; agricultural development in terms of water resource constraints in the region; fulfilling and implementing necessary measures for the prosperity of tourism in the region; effective and constructive interaction with neighboring countries and expansion of economic and international cooperation.

کلیدواژه‌ها [English]

  • spatial planning
  • social security
  • international cooperation
  • Chabahar
آسایش، حسین (1383)، اصول و روش‌های برنامه‌ریزی ناحیه‌ای، چاپ دهم، انتشارات دانشگاه پیام نور، تهران.

ابراهیم‌زاده، عیسی (1389)، «امنیت و توسعه در مرزهای جنوب خاوری ایران و برنامه‌ریزی راهبردی برای آن»، اطلاعات سیاسی اقتصادی، سال بیست­وچهارم، شمارة 9 و 10، صص 136-149.

ابراهیم‌زاده، عیسی و میرنجف موسوی (1393)، روش‌ها و فنون آمایش سرزمین، انتشارات سمت، تهران.

احمدی‌پور، زهرا، حیدری موصل، طهمورث و اکبر میرجلالی (1390)، «تبیین عوامل ناامنی در جنوب شرق ایران»، فصلنامة مطالعات اجتماعی، شمارة 27، صص 13-44.

ازکیا، مصطفی (1378)، جامعه‌شناسی توسعه، انتشارات کیهان، تهران.

اطاعت، جواد و سیده زهرا موسوی (1390)، «رابطة متقابل امنیت ناحیه‌ای و توسعه‌یافتگی فضاهای سیاسی با تأکید بر سیستان و بلوچستان»، فصلنامة ژئوپلیتیک، دورة هفتم، شمارة 1، صص 70-87.

پورمحمدی، محمدرضا و نادر زالی (1388)، «تحلیل نابرابری‌های منطقه‌ای و آینده‌نگاری توسعه (نمونة موردی: استان آذربایجان شرقی)‌»، نشریة علمی-پژوهشی جغرافیا و برنامه‌ریزی دانشگاه تبریز، سال پانزدهم، شمارة 32، صص 29-64.

پورموسوی، سید موسی و همکاران (1387)، «ساماندهی سیاسی فضا و نواحی فرهنگی و کارکردی در ایران»، فصلنامة ژئوپلیتیک، سال چهارم، شمارة 3، صص 75-101.

تاجیک، محمدرضا (۱۳۸۱)، مقدمه‌ای بر استراتژی‌های امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران: رهیافت‌ها و راهبردها، جلد اول، انتشارات فرهنگ گفتمان، تهران.

تقی‌زاده، فاطمه (1387)، آمایش سرزمین، دانشنامة مدیریت شهری و روستایی، انتشارات سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور، تهران.

حافظ‌نیا، محمدرضا و ابراهیم رومینا (1384)، «تحلیل ظرفیت‌های ژئوپلیتیک سواحل جنوب شرق ایران در راستای منافع ملی (فضای مورد غفلت)»، جغرافیا و توسعه، دورة سوم، شمارة 6، صص 5-20.

حافظ‌نیا، محمدرضا (1384)، اصول و مفاهیم ژئوپلیتیک، انتشارات پاپلی، مشهد.

حشمتی جدید، مهدی، بشارتی، محمدرضا و غلامرضا زارعی (1393)، «ملاحظات دفاعی-امنیتی آمایش سرزمین در کشور (مطالعة موردی: جنوب شرق کشور)»، مدیریت و پژوهش‌های دفاعی، سال سیزدهم، شمارة 75، صص 109-129.

درایسدل، آلاسدایر و جرالد، اچ. بلیک، (1373)، جغرافیای سیاسی خاورمیانه و شمال آفریقا، انتشارات وزارت امور خارجه،تهران.

رحمانی فضلی، عبدالرضا و عباس سعیدی (1394)، پیوستگی توسعه و امنیت مناطق مرزی جستاری در مفهوم‌شناسی، جغرافیا، دورة سیزدهم، شمارة 47، صص 7-33.

زرقانی، سید هادی (1386)، مقدمه‌ای بر قدرت ملی، انتشارات پژوهشکدة مطالعات راهبردی، تهران.

زیاری، کرامت‌الله (1378)، اصول و روش‌های برنامه‌ریزی منطقه‌ای، انتشارات دانشگاه یزد، یزد.

ــــــــــــــــ (1390)، برنامه‌ریزی شهرهای جدید، چاپ دوازدهم، انتشارات سمت، تهران.

شیعه، اسماعیل (1391)، مقدمه‌ای بر مبانی برنامه‌ریزی شهری،دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران.

عزتی، عزت‌الله (1380)، ژئوپلیتیک، انتشارات سمت، تهران.

ـــــــــــــ (1387)، ژئواستراتژی در قرن بیست­ویکم، انتشارات سمت، تهران.

کامران، حسن (1381)،«جایگاه سیاست دریایی در جمهوری اسلامی ایران»، دانشکدة ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، شمارة 164، صص 585-598.

لورو، پاسکال و فرانسو توال (1381)، کلیدهای ژئوپلیتیک، ترجمة حسن صدوق، انتشارات دانشگاه شهید بهشتی، تهران.

متقی، ابراهیم (۱۳۸۳)، «تهدیدات امنیت ملی در دوران عملیات پیش‌دستی‌کننده»، فصلنامة تخصصی علوم سیاسی، دانشکدة حقوق و علوم سیاسی کرج، پیش­شمارة 2.

محمدحسینی، مسعود و عباس علیپور (1391)، «سنجش تهدیدهای امنیتی در جنوب شرق کشور (با تأکید بر امنیت مرزی)»، مجلة سیاست دفاعی، سال بیستم، شمارة 78، صص 163-195.

واثق، محمود، صفوی، سید یحیی و سید سلمان حسینی (1395)، «رهیافت هم‌تکمیلی، مبانی و کارکردهای آن با تأکید بر منطقة جنوب شرق ایران»، سال دوازدهم، شمارة 1 (پیاپی 41)، صص 24-59.

هومن، حیدرعلی (1386)، شناخت روش علمی در علوم رفتاری، انتشارات سمت، تهران.

 

Acquaah, M. and Chi, T. (2007), A Longitudinal Analysis of the Impact of Firm Resources and Industry Characteristics on Firm-Specific Profitability, Journal of Manage Governance, No. 11: 179–213.

 

Bloomberg, L. P. (2012), SWOT, PESTEL, Porter’s 5 Forces and Value Chain, pp. 1-16. Retrieved from

http://cfcdn.ivoryresearch.com/wp-content/uploads/2013/04/Bloomberg-Business-sample1.pdf

 

Matric, M., and Savic`, G. (2001), An application of DEA for Comparative Analysis and Ranking of Regions in Serbia with Regards to Social-Economic Development, European Journal of Operational Research, No. 132: 343–356.

 

Mayers, N. (1994), The Cairo Crunch. People and the Plant, Springer, Verlage, Newyork.

 

Richardson, B., and Richardson, R. (1992), An Approach to Business Planning..

 

Regional Planning Office (1997), Spatial Planning: The Concepts, Needs and Experiences, Tehran: Budjet and Plan Organization.

 

Thinh, N. X. et al. (2002), Evaluation of Urban Land-Use Structures with a View to Sustainable Development, Environmental Impact Assessment Review, Vol. 22, No. 5: 475–492.

 

Wernerfelt, B. (1989), From Critical Resources to Corporate Strategy, Journal of General Management, Vol. 14, No. 3: 4–12.

 

Ahmadi-Pur, Z., Heidari Mosul, T., Mirjalali, A., (2011), Explaining the Insecurity Factors in the South East of Iran, Journal of Social Studies, Vol. ???, No. 27: 13–44. (In Persian)

 

Asayesh, H. (2004), Principles and Methods of Regional Planning, 10th Edition, Payame Noor University Press, Tehran. (In Persian)

 

Agarwal, R., Grassl, W., and Pahl, J. (2012), Meta-SWOT: Introducing a New Strategic Planning Tool, Journal of Business Strategy, Vol. 33, No. 2: 12–21.

 

Azkia, M. (1999), Development Sociology, Kayhan Publishing House, Tehran. (In Persian)

 

Barney, J. B. (1991), Firm Resources and Sustained Competitive Advantage, Journal of Management, Vol. 17, No. 1: 99–120.

 

Drysdale, A., and Blake, G. (1994), Political Geography of the Middle East and North Africa, Ministry of Foreign Affairs Publications, Tehran.

 

Ebrahimzadeh, I. (2010), Security and Development at the Southeast Borders of Iran and Strategic Planning for it, Economic Political Information, Vol. 24, No. 9/10: 136–149. (In Persian)

 

Ebrahimzadeh, I., and Mousavi, M. N. (2014), Methods and Techniques for Designing the Land of Publications, Samt, Tehran. (In Persian)

 

Eta'at, J., and Mousavi, Z. (2011), The Relationship between Regional Security and the Development of Political Spaces with Emphasis on Sistan and Baluchestan, Geopolitical Quarterly, Vol. 7, No. 21: 70–87. (In Persian)

 

Ezzati, E. (2011), Geopolitics, Department of Publications, Samt, Tehran. (In Persian)

 

---------- (2008), Geostrategy in the 21st Century, Samt, Tehran. (In Persian)

 

FAO (1993), Guidelines for Land Use Planning, Development Series 1, FAO, Rome.

 

Galbreath, J., and Galvin, P. (2004), Which Resources Matter? A Fine-Grained Test of the Resource-Based View of the Firm, Academy of Management Proceedings, No. 1: 1–6.

 

Hafezniya, M. R. (2005), Geopolitical Principles and Concepts, Papeli Publications, Mashhad. (In Persian)

 

Hafezniya, M. R. and Romina, E. (2005), Analysis of Geopolitical Capacities of the Southeast of Iran's Shores in line with National Interest (Space of Neglect), Geography and Development, Vol. 3, No. 6: 5–20. (In Persian)

 

Hansen, N. M. (1968) French Regional Planning, Edinburgh Indian University Press.

 

Heshmati Jadid, M., Basharati, M. R., and Zarei, G. (2014), Defense Considerations - Security of the Land Expansion in the Country (Case Study: Southeast of the Country), Defense Management and Management, No. 7: 129–109. (In Persian)

 

Hooman, H. A. (2007), Knowledge of the Scientific Method in Behavioral Sciences, Samt, Tehran. (In Persian)

 

Husso, M. (2011), Analysis of Competition in the Mobile Phone Markets of the United States and Europe, MSc Thesis, Aalto University, Retrieved from https://aaltodoc.aalto.fi/handle/123456789/770

 

Isaksson, R. (2006), Total Quality Management for Sustainable Development Process-Based System Models, Business Process Management Journal, Vol. 12, No. 5: 632–645.

 

Isoherranen, V. (2012), Strategic Analysis Frameworks for Strategic Orientation and Focus, University of Oulu, Oulu.

 

Kamran, H. (2002), Position of Maritime Policy in the Islamic Republic of Iran, Faculty of Literature and Humanities, Tehran University, No. 164: 598–585. (In Persian)

 

Kozak, M., and Rimmington, M. (1999), Measuring Tourist Destination Competitiveness: Conceptual Considerations and Empirical Findings, International Journal of Hospitality Management, Vol. 18, No. 3: 273–283.

 

Laura, P., and Toal, F. (2002), Geopolitical Keys, Translated by: Hasan Sadoog, et al., Measurement of Security Threats in the South-East of the Country (with Emphasis on Border Security), Defense Policy Magazine, Vol. 20, No. 78: 163-195.

 

Matric, M`., and Savic`, G. (2001), An Application of DEA for Comparative Analysis and Ranking of Regions in Serbia with Regards to Social-Economic Development, European Journal of Operational Research, No. 132: 343–356.

 

Motaghi, A. (2004), National Security Threats during the Preemptive Operations, Political Science Quarterly, No. 2: . (In Persian)

 

Pehrsson, A. (2002), The PSE Model: Entry into Emerging Markets, Strategic Change, No. 11: 143–154.

 

Penrose, E. T. (1959), The Theory of the Growth of the Firm, New York: Wiley.

 

Pourmohammadi, M. R., and Zali, N. (2009), Analysis of Regional Inequalities and Development Prospects. (Case Study: East Azarbaijan Province), Journal of Geography and Planning Tabriz University, Vol. 15, No. 32: 29–64. (In Persian)

 

Pourmousavi, M. et al., (2008), Political Organization of Space and Cultural and Functional Areas in Iran, Journal of Geopolitics, Vol. 4, No. 3: 75–101. (In Persian)

 

Taghizadeh, F., (2008), Land Expansion, Encyclopedia of Urban and Rural Management, Publications of the Organization of Municipalities and Dignitaries of the Country, Tehran. (In Persian)

 

Tajik, M. R. (2002), Introduction to Iran's National Security Strategies: Approaches and Strategies, Vol. 1, Farhang Discoman Publishing, Tehran. (In Persian)

 

Rahmani Fazli, A., and Saeedi, A. (2015), The Relationship between Development and Security of the Boundary Areas, A Study on Conceptualism, Geography, Vol. 13, No. 47: 7–33. (In Persian)

 

Shiae, I. (2012), An Introduction to the Basics of Urban Planning, Iran University of Science and Technology, Tehran. (In Persian)

 

Wasegh, M., Safavi, Y., and Hosseini S. (2016), Supplementary Approach, Its Foundations and Functions with Emphasis on the Southeast Region of Iran, Vol. 1, No. 41: 24–59. (In Persian)

 

Zarghani, H. (2007), Introduction to National Power, Research Institute for Strategic Studies, Tehran. (In Persian)

 

Zayyari, K. (1999), Principles and Methods of Regional Planning, Yazd University Press, Yazd. (In Persian)

 

---------- (2011), New Town Planning,12th Edition, Samt, Tehran. (In Persian)