بررسی نقش مدرنیسم در بافت قدیمی شهرها (مطالعۀ موردی: شهر ارومیه)

نوع مقاله: پژوهشی - کاربردی

نویسندگان

1 استادیار گروه شهرسازی، دانشگاه ارومیه

2 کارشناس ارشد برنامه‌ریزی شهری، ارومیه

3 دانشجوی کارشناسی ارشد برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه ارومیه

چکیده

امروزه از بارزترین مشکلات شهرسازی معاصر، بحران معنا اعم از اجتماعی و غیر اجتماعی، در مکان است؛ بحرانی که در ایجاد فضاهای شهری فاقد هویت، فاقد تاریخ و فاقد ارتباط تبلور یافته است. این پدیده، حقیقتاً یکی از محصول‌های روند تحولات خطیر و سریع قرن بیستم است؛ زیرا در نیمۀ اول قرن بیستم، جهان‌بینی مدرنیسم بر جامعۀ غربی حاکم بود و به همین دلیل، شهرسازی مدرن به‌عنوان تجلی فضایی جامعۀ مدرن شکل گرفت. از آنجا که حس مکان از عوامل تعلق به هر مکان و از مفاهیم کلیدی در جغرافیای انسانی و به‌ویژه جغرافیای فرهنگی محسوب می‌شود، بررسی عوامل مؤثر بر ارتقا یا تضعیف حس‌ مکان که نقشی پررنگ در القای حس تعلق مکانی و هم‌بستگی دارد، ضروری به نظر می‌رسد. هدف از پژوهش حاضر، بررسی تأثیرات جنبش مدرنیسم و پیدایش شهرسازی مدرن بر ایجاد حس بی‌مکانی و ازبین‌رفتن حس تعلق به مکان در بخشی از بافت قدیم شهر ارومیه است. این نوشتار از نوع مقالات بنیادی و با روش مروری تحلیلی است. لذا سعی شده است با تکیه بر منابع معتبر و مرتبط با موضوع و با تکنیک مطالعات کتابخانه‌ای، مقولۀ بی‌مکانی و مدرنیسم و ارتباط میان ظهور مدرنیسم و حس مکان بررسی شود. نتایج پژوهش با استفاده از انجام مصاحبه‌های عمیق و مشاهده‌های محققان در زمان‌های مختلف براساس تکنیک مکان‌سنجی و تحلیل محتوای کیفی و مقایسۀ نتایج در دو محدودۀ واقع در بافت قدیمی شهر تحلیل و ارزیابی شده است. ارزیابی نتایج نشان می‌دهد محدودۀ قدیمی بازار ازنظر حس مکان در مقایسه با همتای خود، یعنی خیابان امام خمینی که با گذشت زمان دستخوش تغییرات مدرنیستی شده است، در وضعیت بهتری قرار گرفته است. از عوامل مؤثر در ضعف حس مکان در محور امام عبارت است از: یکنواختی محیط و استانداردشدن بافت، کاهش هویت بومی، ضعف در ارتباطات غنی انسانی، فقدان حس زندگی جمعی، نوسازبودن محدوده و انس‌نداشتن با محیط.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Investigation about the Role of Modernism in Old Texture of Cities (Case Study: City of Urmia)

نویسندگان [English]

  • Asghar Abedini 1
  • Reza Karimi 2
  • Sahar Ardalan Eftekhari 3
  • Farzaneh Mollazadeh 3
1 Assistant Professor, Department of Urban Planning, University of Urmia, Iran
2 M.A. in Urban Planning, University of Urmia, Iran
3 M.A. Student in Urban Planning, University of Urmia, Iran
چکیده [English]

Introduction
Place crisis as meaning of social crisis from space and time is one of the obvious problems of contemporary urbanism. The crisis appeared unidentified with no history and no connection urban spaces. Actually this phenomenon is the production of 20th century, although in the first half of the twentieth century modernism worldview dominated on western society and for this reason the modern urbanism took shape as an expression of modern society. The sense of place is the feeling of belonging to a place with the key concepts in human geography and cultural geography. Therefore, surveying the effective factors on improving or deteriorating sense of place has a key role in instilling a sense of place and correlation. Neutral space of life in urban environment and homeless of contemporary mankind in the city structure, indicate that contemporary mankind suffers from homeless. Sense of place is getting the semantic properties of environment and its character by users of the environment. Therefore, the recognition of this concept and effective factors on creating place sense or homeless sense is important in surveying the relationship between mankind and environment, recognition of the physical elements, the tangible features of environment and the meaning derived from. In this way, the rapid and important developments of the twentieth century are shaped as well as a large wave of the industrialization affected the all aspects of life especially physical environment. Specific manifestations of modernism shaped the basis of the human thought in architecture and urbanism. This failure and developments directly affect the country urbanism and took it in a crisis. New built streets and buildings were relatively larger and stronger. Parks and city facilities were made. Thus, the aim of present research is surveying the effects of modernism movement and modern urban appearance, on the homeless sense and the loss of a sense of place in a partial old tissue of Urmia.
 
Methodology
The aim of present research is to survey the effects of modernism movement and modern urban appearance, on the homeless sense and the loss of a sense of place in a partial of old texture in Urmia. Old texture of Urmia is a subjective, historical and cultural symbol of city as a partial part of the downtown area. In these current conditions, urban range is faced with density of activity. Also tendency to build business and administrative units near the market have a lot of pressure on the residential areas and has changed its texture. These changes affect a sense of belonging to place and identity of texture. In order to conduct this research, theoretical foundations of the research include concepts of place sense. This research is a type of fundamental articles with analytical- reviewed methods. Therefore, based on valid and related recourses to the subject as well as with use of library study technics, it is tried to survey the subject of homeless and modernism and in fact relationship between modernism appearance and sense of place.
 
Discussion and Results
In this paper, part of the market area and the Emam Street, both parts of the old core of the city, were selected for review. It is obvious that despite the many changes in the old town it has an identity; so a part of his character is preserved. The result of this research were obtained using profound interviews and researchers views in different times based on survey location techniques, qualitative content analysis. Evaluation of results indicates that that the place as the main source of the individual’s identity is affected by three meaning factor, activity and physical structure. What today more than is emphasized on is the factor of place meaning as the most effective factor of identity processor in the interactive and social relationship of place as well as in the conclusion of place sense.
 
Conclusions
In the study area, the old area of the market, the sense of place toward its counterpart namely Emam Street is exposed to modernist changes during the time located in better position. The most important factor in the promotion of the place sense is the rich human communication in the areas despite problems such as economic, cultural infrastructure, existence of social injustice within the area. There the sense of belonging to place is weak.. Promoting factors of the place sense around the market are existence of the strong human relationship, existence of the old, historical and identity places such as markets, central mosque and old house neighborhoods, and special physical texture.

کلیدواژه‌ها [English]

  • modernism
  • old texture
  • Placelessness
  • Sense of Place
  • Urmia
- احمدی، بابک (1392)، مدرنیته و اندیشۀ انتقادی، نشر مرکز، چاپ دهم، ص 312.

- ادب، مورا (1392)، «معنی در مکان (بررسی مؤلفه‌های مؤثر در شکل‌گیری هویت مکانی)»، ماهنامۀ بین‌المللی راه و ساختمان، شمارۀ 92، صص 97-88.

- افشار نادری، کامران (1378)، « از کاربری تا مکان»، مجلۀمعمار، شمارۀ 6.

- آزاد ارمکی، تقی و ملکی، امیر (1386)، «تحلیل ارزش‌های سنتی و مدرن در سطوح خرد و کلان»، نامۀ علوم اجتماعی، شماره30، صص 122-97.

- باقری طولابی، طلوع و طبیبیان، سید حسام‌الدین (2016)، «به‌کارگیری حواس در معماری با رویکرد ایجاد حس مکان در بنای مسکونی»،کنفرانس بین‌المللی معماری، شهرسازی، عمران، هنر و محیط؛ افق‌های آینده و نگاه به گذشته، تهران.

- پوراحمد، احمد؛ فرجی ملایی، امین؛ منوچهری، ایوب و عظیمی، آزاده (1390)، «تأثیر مدرنیسم بر توسعۀ فضایی- کالبدی شهرهای ایرانی- اسلامی )نمونه: تهران»(، فصلنامۀ مطالعات شهر ایرانی اسلامی، شمارۀ 6، صص 61-47.

- پرتوی، پروین (1382)، «مکان و بی‌مکانی: رویکردی پدیدارشناسانه»، نشریۀ هنرهای زیبا، شمارۀ 14، صص 50-40.

- تبریزی، جلال و دکتر حسین شکوئی (1382)، «تأثیر نوسازی شهری بر حس لامکانی: مطالعۀ موردی پروژۀ نواب تهران»، جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه تربیت مدرس.

- جوکار، محبوبه (1393)، «مدرنیته، تغییر سبک زندگی و کاهش جمعیت در ایران»، پژوهشنامۀ اسلامی زنان و خانواده، شمارۀ 2، صص 69-39.

- خیاط‌پور نجیب؛ مرتضی، رنجبر؛ احسان و صادقی، قطب‌الدین (1392)، «افزایش مشارکت شهروندی در طراحی فضای شهری با بهره‌گیری از تکنیک مکان‌سنجی(place check) (نمونۀ موردی: محلۀ منیریۀ تهران)»،  اولین کنفرانس معماری و فضاهای شهری پایدار، مشهد.

- رحیمیان، مسعود و محکی، وحید (1388)، «بررسی حس مکان و عوامل شکل‌دهندۀ آن»، اولین همایش به‌سازی و نوسازی بافت‌های فرسوده شهری.

- رلف، ادوارد «1390»، مکانوبی‌مکانی، مترجم: محمدرضا نقصان محمدی و دیگران، تهران: آرمان شهر.

- سجادزاده، حسن (1392)، «نقش دل‌بستگی به مکان در هویت‌بخشی به میدان‌های شهری )نمونۀ موردی: میدان آرامگاه شهر همدان(»، باغ نظر، شمارۀ 25، صص 78-69.

- سمیع آذر، علیرضا (1388)، اوج و افول مدرنیسم، چاپ و نشر نظر، چاپ اول.

- شکوئی، حسین و تبریزی، جلال (1382)، «تأثیر نوسازی فن‌گرا بر ایجاد حس لامکانی (مطالعۀ موردی: پروژۀ نواب)»، مجلۀ مدرس، دورۀ 7، شمارۀ 2، صص 162-141.

- صمیمی شارمی، علی و پرتوی، پروین (1388)، «بررسی و سنجش حس مکان در محلات ارگانیک و برنامه‌ریزی‌شده  (موردپژوهی: محلات ساغریسازان و بلوار گیلان در شهر رشت)»، مجلۀ نامۀ معماری و شهرسازی، شمارۀ 3، صص 40-23.

- فلاحت، محمدصادق و نوحی، سمیرا (1390)، تهدیدحسمکانمحیط درپیتخریبنمادها، مجموعۀ خلاصۀ مقالات اولین همایش ملی معماری و شهرسازی اسلامی، تبریز: انتشارات دانشگاه هنر اسلامی.

- فلاحت، محمدصادق (1385)، «مفهوم حس مکان و عوامل شکل‌دهندۀ آن»، نشریۀهنرهایزیبا، شمارۀ 26، صص 66-57.

- فن مایس، پی یر (1386)، عناصر معماری از صورت تا مکان، مترجم: فرزین فردانش، تهران: دانشگاه شهید بهشتی، چاپ دوم.

- کیانی، مصطفی و پورعلی، مصطفی (1391)، «بازشناسی مکان (مطالعۀ موردی: میدان شهرداری رشت)»، مجلۀ نامۀ معماری و شهرسازی، شمارۀ 8، صص 74-59.

- کاشی، حسین و بنیادی، ناصر (1392)، «تبیین مدل هویت مکان- حس مکان و بررسی عناصر و ابعاد مختلف آن (نمونۀ موردی: پیاده‌راه شهر ری)»، نشریۀهنرهای زیبا، شمارۀ 3، صص 52-43.

- گلابی، آرش و محمدی، امید (1392)، «بررسی تجدد در فضاهای معماری و شهرسازی ایرانی اسلامی دورۀ پهلوی اول (نمونۀ مطالعه: شهر ارومیه)»، کنفرانس بین‌المللی عمران، معماری و توسعۀ پایدار شهری.

- گلکار، کوروش (1384)، «سنجش مکان در طراحی شهری: درآمدی بر تکنیک مکان‌سنجی (place check)»، مجلۀ صفه، شمارۀ 40، صص 23-1.

- محمدزاده، رحمت؛ جمالی، فیروز و پورمحمدی، محمدرضا (1384)، «بررسی نقش شهرسازی مدرن در تخلفات ترافیکی پیاده: بافت قدیم تبریز»، نشریۀ هنرهای زیبا، شمارۀ 21، صص 26-17.

- محمدزاده، رحمت (1388)، «بررسی آثار مدرنیتۀ غرب بر شهرسازی ایران»، صفه، شمارۀ 48، صص 94-79.

- نوربرگ شولتز، کریستین (1391)،  معماری: حضور، زبان و مکان، مترجم: علیرضا سیداحمدیان، تهران: معمار نشر.

 

- Azizi Ghoomi, H. & Yazdanfar, A. & Hosseini, B. & Norouzian Maleki, S., 2015, Comparing the Components of Sense of Place in the Traditional and Modern Residential Neighborhoods, Procedia - Social and Behavioral Sciences, No. 201, pp. 275-285.

- Don, A. & Natrasony, Sh., 2007, The Rise of Modernism and the Decline of Place: The Case of Surrey City Centre, Canada,  Environmental Design Research Association [annual conference proceedings], Building Sustainable Communities, Sacramento, California, May 30- June 3, pp. 96-100.

- Delahnty, M., Batchelor, P., 2002, Sense of Place: Urban Design Principles for the Metropolitan Strategy; Victoria, Melbourne: p 6.

- Relph, E., 2007, Spirit of Place and Sense of Place in Virtual Realities, Techne, 10(3), pp. 17-25.

- Schulz, N., 1987, Roots of Modern Architecture, Tokyo.

- Seamon, D. & sowers, J., 2008, key Texts in Human Geography, London, pp. 43-51.