تحلیل توزیع فضای سبز شهری با رویکرد عدالت فضایی (مطالعۀ موردی: شهر اردبیل)

نوع مقاله: پژوهشی - کاربردی

نویسندگان

1 استادیار جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه تبریز

2 دانشجوی کارشناسی ارشد سنجش از دور و GIS، دانشگاه تبریز

چکیده

آنچه در برنامه‌ریزی شهری اهمیت دارد، ایجاد برابری بین نواحی مدنظر در برخورداری از مواهب توسعه است. این امر به تحقق‌پذیری عدالت شهری کمک می‌کند. در این میان، برنامه‌ریزی در راستای برقراری تعادل زیست‌محیطی در شهرها، یکی از ضروریات رویکرد عدالت فضایی است. فضای سبز شهری با ایجاد تعادل در ارکان توسعۀ پایدار و عدالت اجتماعی، ما را در رسیدن به شهری عدالت‌محور یاری می‌کند. شهر اردبیل ازنظر توسعۀ کالبدی شهر، تخریب فضاهای سبز، رشد محلات حاشیه‌ای و افزایش جمعیت با معضل جدی روبه‌رو بوده و به همین منظور، به‌عنوان پایۀ مطالعاتی با هدف تحلیل توزیع فضای سبز با رویکرد عدالت فضایی انتخاب شده است. نوع تحقیق مدنظر براساس هدف، کاربردی و ازنظر ماهیت و روش، علمی محسوب می‌شود. در این مقاله، با استفاده از معیارهای مناسب (آسایش، هم‌جواری با کاربری مسکونی، تراکم جمعیت، بعد خانوار، هم‌جواری با معابر اصلی، هم‌جواری با کاربری آموزشی، مساحت، سازگاری، شیب، مدل رقومی ارتفاع، لیتولوژی، دسترسی به تأسیسات و تجهیزات) لایه‌های مدنظر در محیط Arc Map آماده‌سازی شد و با اعمال وزن‌های حاصل از فرایندهای وزن‌دهی در نرم‌افزار Expert Choice به روش AHP در یک مدل فراهم آمد. سپس این لایه‌ها در محیط نرم‌افزار IDRISI استانداردسازی شدند. نتایج نشان داد بین پراکنش فضای سبز شهر اردبیل و توزیع جمعیت رابطه‌ای وجود ندارد و تحلیل شاخص سرانۀ فضای سبز مؤید رقم بسیار اندک سرانۀ فضای سبز است. مناطق 1 و 3 با کمبود حدود 16 مترمربع فضای سبز برای هر نفر و منطقۀ 4 نیز با کمبود حدود 15 مترمربع فضای سبز برای هر نفر روبه‌رو است. در کل، از بین مناطق اردبیل، منطقۀ 2 فضای سبز بیشتری از سایر مناطق دارد؛ اما همین فضای سبز نیز متناسب با عدالت فضایی توزیع نشده است.



 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Analysis of Urban Green Space Distribution Using Spatial Justice Approach (Case Study: Ardabil City)

نویسندگان [English]

  • Hassan Mahmoudzadeh 1
  • Roghayeh Askarnezhad 2
  • Zahra Rezazadeh 2
1 Assistant Professor, Department of Geography and Urban Planning, University of Tabriz, Iran
2 M.A. Student in Remote Sensing and GIS, University of Tabriz, Iran
چکیده [English]

Introduction
Of the consequences of rapid urbanization growth, irregularity in the distribution system services and service providers focus on a specific location city. Among the services and utilities, urban green space plays an important role in balancing urban environment and mitigation of air pollution with qualitative and quantitative changes. Justice is the distribution of functions, services and facilities, convenient access to service centers and activities, without differentiating between residents of a city and urban areas. In the meantime, there is equitable access to urban green spaces and the preservation of the fundamental components of sustainable development and social justice. Today, we observe an increase in population and the growing trend of a decline in per capita green space and urban constructions. Ardabil city in terms of physical development, destruction of green areas, population growth and increasing marginal neighborhoods is faced with serious problems. Therefore, this study aimed to analyze the city as a base and distribution of green space and spatial justice.
Methodology
There are several indicators to assess the appropriateness of urban green space that was used in this study in both the physical and social factors. The indicators are used in the physical compatibility, comfort, utility, proximity and social dimensions including population density and households. This is to express the relative importance of the criteria necessary to determine their relative weights. For this purpose, the Analytical Hierarchy Process (AHP) was used to determine the weight criteria. The proposed mechanism of binary scale by the L. Saaty (1980) is used to calculate the weight and importance of the criteria. In this paper, we have used Expert Choice software with a final weight of each layer to determine the preferences of the layers to one another. After weighting, we used the criteria necessary to standardize a layer of fuzzy logic for this purpose. In fuzzy logic, there is uncertainty in Boolean logic and each layer is graded on a scale from zero to one. At this scale, larger numbers will have more utility. In addition to the question of scale for mapping fuzzy, fuzzy function should also be examined in this paper the functions sigmodial, linear, User defined is used. It should also be considered for phase one of the standard maps threshold, which is also called control points.
Discussion and Results
Analysis of indicators of compatibility, comfort, amenities and proximity to evaluate the spatial distribution of green space with justice approach is the physical dimension. The comfort and convenience of citizens depend on the distance and time of access to urban services. Thus, the spatial distribution of urban green spaces should be located in the areas with uitable access for all residents. Based on the utility factor, this factor is evaluated between the user and its location. One could say that each user is given the characteristics that need specific applications. In this study, we used 5 characteristics of slope, aspect, lithology, DEM and access to facilities and equipment. This is a measure of the distance between the near side and the criteria used in units of length. Green space in the study area with three user types (residential, educational and main thoroughfares) is more consistent with the theme of the study. Since green spaces for citizens and human beings are created using a greater number of citizens, we have access to these users according to the terms of the urban population and densely populated areas. Dimension and density of the population, including criteria for evaluating the appropriateness of green space is considered as the analysis of places with greater household density. The latter is the social aspect. After preparing the desired layers in the ArcMap and by applying a weighting  processes in software, Expert Choice, the method of AHP, provided a model by IDRISI software. Then, using the GIS Analysis in IDRISI software, the layers are multiplied together, and the result was obtained as a green space zoning distribution.
Conclusions
The results show that Ardabil region with poor green space is in critical condition. With the total area of 1329 ha and with a population of 116216 people for Region 1, only 42 ha is dedicated to green space (15-25). There is a shortage of 16.39 Square meters per Capita. Region 3 with an area of 1717 ha and a population of 170516 people, 3.04 ha is the space dedicated to green space and there is a shortage of 16.96 Square meters per Capita. The Region 4, an area of 1485 ha has a population of 117217 people with the green space of 4.60 and 15.40 Square meters per Capita. In region 2 because of lake Shorabil and a large green space around it, there are exceptions and additional green space per capita is compared with the standard. In general, it can be said that Region 2 Compared with other areas has more green space bu with no equal spatial distribution.
Suggested solutions are:
1. Some users have unnecessary transfer around the city and assign space to green space
2. Creating green spaces on rooftops of buildings
3. Demolition of old buildings and the space devoted to green space

کلیدواژه‌ها [English]

  • AHP model
  • Ardabil City
  • fuzzy logic
  • Green space
  • spatial justice
  1. ابراهیم‌زاده، عیسی؛ عبادی‌جو کندان، اسماعیل (1387)، «تحلیلی بر توزیع فضایی- مکانی کاربری فضای سبز در منطقۀ سه شهری زاهدان»، مجلۀ جغرافیا و توسعه، شمارۀ ۱۱، صص 59-49.
  2.  ابراهیمی ثانی، عماد و همکاران (1393)،«سنجش برخورداری ساکنین از پارک‌های محلی با استفاده از شاخص دسترسی در بستر عدالت فضایی (نمونۀ موردی: منطقۀ 7 شهرداری مشهد)»، ششمین کنفرانس ملی برنامه‌ریزی و مدیریت شهری با تأکید بر مؤلفه‌های شهر اسلامی، مشهد، دانشگاه فردوسی، دانشکدۀ علوم پایه.
  3. بهروان‌فر، حسین (1385)، آمایش فرهنگی و عدالت شهری در مناطق دوازده‌گانه مشهد، کنفرانس مدیریت و برنامه‌ریزی شهری، مجموعه مقالات، جلد اول.
  4. تیموری، راضیه و همکاران (1389)،«ارزیابی تناسب فضایی- مکانی پارک‌های شهری با استفاده از  GIS (مطالعۀ موردی: پارک‌های محله‌ای منطقۀ 2 شهرداری تبریز)»، مجلۀ فضای جغرافیایی، دورۀ 10، شمارۀ30، صص 168-137.
  5.  حیدری بخش، مرضی (1387)، «بررسی تطبیقی استاندارد پارک‌ها و فضای سبز شهر اصفهان با استانداردهای موجود (نمونۀ موردی: فضای سبز حاشیۀ زاینده‌رود)»، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد جغرافیا (برنامه‌ریزی شهری)، استاد راهنما: جمال محمدی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه اصفهان.
  6. داداش‌پور، هاشم؛ رستمی، فرامرز (1390)، «سنجش عدالت فضایی یکپارچۀ خدمات عمومی شهری براساس توزیع جمعیت، قابلیت دسترسی و کارایی در شهر یاسوج»، مجلۀ مطالعات و پژوهش‌های شهری و منطقه‌ای، سال سوم، شمارۀ 10، صص 22-1.
  7. داداش‌پور، هاشم؛ علیزاده، بهرام؛ رستمی، فرامرز (1394)،«تبیین چارچوب مفهومی عدالت فضایی در برنامه‌ریزی شهری با محوریت مفهوم عدالت در مکتب اسلام»، فصلنامۀ نقش‌جهان، شمارۀ 5-1، صص 83-75.
  8. رستمی، فرامرز (1389)،«بررسی و تحلیل نحوۀ توزیع خدمات عمومی شهری از منظر عدالت فضایی؛ مطالعۀ موردی: شهر یاسوج»، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد شهرسازی (برنامه‌ریزی شهری و منطقه‌ای)، استاد راهنما: هاشم داداش‌ پور، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس.
  9. رستمی، مسلم؛ آورمان، مظفر؛ خانه آباد، ناصر (1390)،«تحلیل پراکنش فضایی پارک‌های منطقۀ 1 شهر کرمانشاه با استفاده از GIS»، نشریۀ چشم‌انداز جغرافیایی، دورۀ ششم، شمارۀ 15، صص 69-50.
  10.  سعیدنیا، احمد (1379)، کتاب سبز شهرداری: فضاهای سبز شهری، انتشارات سازمان شهرداری‌های کشور، جلد 9.
  11.  شکویی، حسین (1378)، اندیشه‌های نو در فلسفۀ جغرافیا، چاپ سوم، تهران: مؤسسۀ جغرافیایی کارتوگرافی گیتاشناسی.
  12.  صابری، عظیم؛ قنبری، ابوالفضل؛ حسین‌زاده، مریم (1390)، مکان‌یابی پارک و فضای سبز شهری با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی به روش ارزیابی چندمعیاری AHP(نمونۀ موردی: شهر شوشتر)، همایش ملی ژئوماتیک، تهران: سازمان نقشه‌برداری کشور.
  13.  طبیبیان، منوچهر؛ شکوهی، محمدصالح؛ ارباب، پارسا (1389)،«ارزیابی عدالت اجتماعی در طرح منظر شهری محلۀ خوب بخت، منطقۀ 15 شهرداری تهران»، نشریۀ معماری و شهرسازی آرمان‌شهر، دورۀ سوم، شمارۀ 5، صص 122- ۱۱۱.
  14.  طبیبیان، منوچهر (1386)، «مقایسۀ تطبیقی دیدگاه‌های شهری جان راولز و دیوید هاروی در فلسفۀ عدالت»، مجلۀ شهر نگار، شمارۀ 48.
  15.  عزت‌پناه، بختیار؛ بابا اوغلی، فرشته (1392)،«بررسی توزیع فضایی کاربری‌های فضای سبز شهری از منظر عدالت اجتماعی (نمونۀ موردی: منطقۀ 3 شهرداری تبریز)»، نخستین همایش ملی یکپارچۀ شهری و نقش آن در توسعۀ پایدار، سنندج: دانشگاه آزاد اسلامی واحد سنندج.
  16.  علوی، سیدعلی؛ احمدی، فرزانه (1393)،«مدل‌سازی کمی دسترسی به پارک‌های شهری با رویکرد عدالت فضایی (نمونۀ موردی: پارک‌های منطقۀ 6 کلان‌شهر تهران)»، نشریۀ تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، سال چهاردهم، شمارۀ 34، صص 88-69.
  17.  کریمیان بستانی، مریم؛ مولایی هشتجین، نصرالله (1391)، «ارزیابی عدالت فضایی مراکز آموزشی در شهر زاهدان با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی GIS»، فصلنامۀ علمی‌پژوهشی فضای جغرافیایی، دورۀ 12، شمارۀ 40، صص 189-170.
  18.  محمدی، جواد (1381)، «کاربرد سامانۀ اطلاعات جغرافیایی (GIS) در مکان‌یابی فضای سبز شهری (نمونۀ موردی: منطقۀ ۲ تبریز)»، مجلۀ شهرداری‌ها، سال چهارم، شمارۀ 44.
  19.  محمدی، جمال؛ ضرابی، اصغر؛ احمدیان، مهدی (1391)، «اولویت‌سنجی مکانی توسعۀ فضاهای سبز و پارک‌های شهری با استفاده از روش AHP (نمونۀ موردی: شهر میاندوآب)»، فصلنامۀ علمی‌پژوهشی نگرش‌های نو در جغرافیای انسانی، سال چهارم، شمارۀ ۲، صص62-42.
  20.  مشکینی، ابوالفضل و همکاران (1389)، «ارزشیابی و تحلیل کاربری‌های شهری با تأکید بر کاربری فضای سبز شهری شهر گلستان»، مجلۀ  جغرافیا و توسعۀ ناحیه‌ای، شمارۀ ۱۵، صص 115-92.
    1. Brown, Nicholas, Rayan, Griffis, Kevin, Hamilton, Sharon, Irish & Sarah, Kanouse ,2007, What Makes Justice Spatial? What Makes Spaces Just? Three Interviews on the Concept of Spatial Justice, Critical Planning,Vol.14,pp. 7-28
    2. Butts,B & Rich,k,2005,Nursing ethics:across the curriculum and into practice
    3. Cardoso, Ricardo & Isabel Breda-Va’zquez ,2007, Social Justice as a Guide to Planning Theory and Practice: Analyzing the Portuguese Planning System, International Journal of Urban and Regional Research, Vol. 31
    4. Cardoso, Ricardo & Isabel, Bredavazquez ,2007, Social Justice as a Guide to Planning Theory and Practice: Analyzing the Portuguese Planning System, International Journal of Urban and Regional Research, vol.31,pp.384-400
    5. Chang,Hsueh-Sheng & Liao,Chin-Hsien, 2011,Exploring an integrated method for measuring the relative spatial equity in public facilities in the context of urban parks,Journal of Cities,vol.28,No.5,pp.361-371
    6. Cutts,Bethany B,Darby,Kate J,Boone,Christopher G & Brewis,Alexandra, 2009,City Struture,Obesty and environmental justice:An integrated analysis of physical and social barriers to walkable streets and park access,Journal of Social Science and Medicine,No.69,pp.1322-1341
    7. Dufaux,F, 2008,Birth announcement,Justice spatial/spatial justice,www.jssj.org
    8. Fainstein, Susan,2006, Planning and the Just City, Conference on Searching for the Just City, Friends of the Earth, London
    9. Gorener,Ali.Toker,Kerem & Ulucay,Korkmaz,2012,Application of combined SWOT and AHP:a case study for a manufacturing frim,Procedia-social and Behavioral Scienes,International Strategic Management Conference,8
    10. Hewko,Jared, 2001,Spatial Equity in the Urban Environment Assessing Neighbourhood Accessibiity to Public Amenities,University of Alberta
    11. Jim C.Y,2004, Green-space preservation and allocation for sustainable greening of compact cities, Journal of cities,vol.21,No.4,pp.311-320
    12. Jim,C.Y & Chen,Sophia S, 2003, Comprehensive green space planning based on landscape ecology principles in compact Nanjing city.China, Journal of landscape and Urban plann,vol.65,No.3,pp.95-116
    13. Kong,Fanhua & Nakagoshi,Nobukazu, 2005,Spatial-temporal gradient analysis of urban green spaces in Jinan. China, Journal of landscape and Urban planning,vol.78,No.3,pp.147-164
    14. Li,Feng, Wang,Rusong,Paulussen,Juergen & Liu,Xusheng,2005,Comprehensive concept planning of urban greening based on ecological principles:a case study in Beijing.china,Journal of landscape and Urban planning,vol.72,No.4,pp.325-336
    15. Malczewski,Jacek, 1999.GIS and multi criteria Decision Analysis,John Wiley and sons Inc,New Yorc,USA
    16. Martinez,Javier, 2009,The use of GIS and indicators to monitor intra-urban inequalities.a case study in Rosario. Argentia, Journal of Habitat International,vol.33,No.4,pp.387-396
    17. Morgan Hughey, S,Walsemann,Katrina M,Child,Stephanie,Powers,Alicia,Reed,Julian A & Kaczynski,Andrew T, 2016,Using an environmental justice approach to examine the relationships between park availability and quality indicators,neighborhood disadvantage,and racial/ethnic composition,Journal of Landscape and Urban Planning,No.148,pp.159-169
    18. Oh, Kyushik & Jeong,Seunghyun, 2007,Assessing the spatial distribution of urban parks using GIS,Journal of Landscape and Urban Planning,vol.82,No.1-2,pp.25-32
    19. Pasaogullari,Nill & Daratli,Naciye, 2004,Measuring accessibility and utilization of public spaces in Famagusta, Journal of cities,vol.21,No.3,pp.223-225
    20. Prange, J,2009, Spatial Justice: A new frontier in planning for just, sustainable communities Tufts University
    21. Semih,Tuzmen & Seyhan,Sipahi, 2011,A multi-criteria factor evaluation model for gas power plant site selection,Journal of Global Manage,vol.2,No.1,pp.12
    22. Soja,Edward W, 2006,The City and Spatial Justice.Justice Spatial,www.jssj.org
    23. Sotoudehnia,Fariba & Comber,Alexis, 2010,Poverty and environmental justice:a GIS analysis of urban green space accessibility for different economic groups, AGILE International Conference on Geographic Information science,Portugal,13
    24. Talen E,& Anselin, L, 1998,Assessing Spatial Equity:An Evaluation of Measures of Accessibility to puplic Ploygrounds,Journal of Environment and Planning,vol.30,No.1,pp.395-613
    25. Tsou,Ko-Wen,Hung,Yu-Ting & Chang,Yao-Lin, 2005,An accessibility-based integrated measure of relative spatial equity in urban public facilities, Journal of Cities,vol.22,No.6,pp.424-435
    26. Valizadeh Kamran,KH & Shahabi,H, 2009,Necessities of GIS Usage in Urban Water Management At The Time Of Natural Accidents(Case study:Saqqez city),International Conference on Geographic Information systems,Paris,France
    27. Wen,Ming,Zhang,Xingyou,Harris,Carmen D,Holt,James B & Crroft,Janet B, 2013,Spatial Disparities in the Distribution of Parks and Green spaces in the USA,Annals of behave medicine,45(Supp11),pp.18-27
    28. Zajda,J, Majhanovich, S & Rust, V ,2006, Education and Social Justice