برنامه‌ریزی راهبردی توسعۀ محلۀ آخوند شهر قزوین با رویکرد بازآفرینی اجتماع-محور

نوع مقاله: پژوهشی - کاربردی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه شهیدبهشتی

2 دانشیار برنامه‌ریزی شهری و منطقه‌ای، دانشگاه شهیدبهشتی

چکیده

رویکردهای بهسازی و نوسازی شهری در سیر تکاملی از بازسازی شهری تا بازآفرینی شهری مطرح می‌شوند. بازآفرینی شهری رویکردی جامع، یکپارچه و کل‌نگر است که با توجه هم‌زمان به ابعاد اجتماعی، اقتصادی و محیط‌زیستی، به‌منزلة ابزاری مؤثر برای ارتقای پایداری و افزایش سطح کیفیت زندگی کاربرد دارد. رویکرد بازآفرینی اجتماع‌محور در یک طبقه‌بندی از بازآفرینی شهری قرار می‌گیرد که اشکال جدید مداخله و مشارکت اجتماعات محلی در بازآفرینی شهری را برای عصر جدیدی که روش‌های سنتی منجر به شکست شده‌اند مطرح می‌کند و پتانسیل‌هایی برای ارائة ظرفیت‌های باارزش و ارائة دانش محلی و مردمی دارد. هدف بازآفرینی اجتماع‌محور توانمندسازی اجتماعات محلی دارای رکود اقتصادی، اجتماعی و محیط‌زیستی و بازسازی اجتماعات خود است. محلة آخوند شهر قزوین، یکی از محله‌های تاریخی این شهر است که از دیدگاه کالبدی، اقتصادی، اجتماعی، محیط‌زیستی و مدیریتی-نهادی شرایط نامناسبی دارد؛ بنابراین هدف این مقاله تدوین برنامه و راهبردهایی براساس اصول رویکرد بازآفرینی اجتماع‌محور به‌منظور مرتفع‌کردن مشکلات این محله است. پژوهش حاضر توصیفی-تحلیلی و کاربردی است که با توجه به ویژگی‌ها و ابعاد آن، جمع‌آوری اطلاعات و داده‌ها برای تجزیه و تحلیل ترکیبی به‌کمک دو روش کتابخانه‌ای-اسنادی و پیمایش میدانی (از طریق مشاهده و مصاحبه و نظرسنجی) انجام شد. در این پژوهش، مدل شش‌مرحله‌ای برای فرایند بازآفرینی اجتماع‌محور محلة آخوند ارائه، و درنهایت راهبردها، سیاست‌ها و اقداماتی در همة ابعاد کالبدی، اقتصادی، اجتماعی، محیط‌زیستی و مدیریتی-نهادی به‌صورت جامع و یکپارچه برای بهبود وضعیت محله پیشنهاد شد. راهبردهای برتر بر پایة اطلاع‌رسانی، آموزش، توانمندسازی و ظرفیت‌سازی ساکنان و مدیران، مشارکت و بهره‌گیری از انواع سرمایه‌ها و دارایی‌های اجتماع محلی در زمینة بهسازی و نوسازی و احیای هویت تاریخی و مسکونی محله قرار گرفت.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Strategic Planning of Akhund neighborhood development in Qazvin city with Community-led Urban Regeneration Approach

نویسندگان [English]

  • Fatemeh Ghannad 1
  • Mozaffar Sarrafi 2
1 Shahid Beheshti University
2 Shahid Beheshti University
چکیده [English]

Urban rehabilitation and renovation approaches in the evolution trend are considered from urban reconstruction to urban regeneration. Urban regeneration is a comprehensive, integrated, and holistic approach, which According to the social, economic, environmental dimensions. In the classifying of urban regeneration, community-led urban regeneration is located, which proposes new forms of community intervention and participation of urban regeneration and this method represents potentials for valuable capacity and grassroots knowledge. The aim of community-led urban regeneration is enabling of communities with Social, economic, environmental stagnation to reconstruct their communities.
The Akhund neighborhood in Qazvin city is one of the historical neighborhoods in this city, which there are inappropriate conditions in dimensions of economic, socio-cultural, physical, environmental, and management-institutional. Therefore, the aim of this research is the representation of plans and strategies based on community-led urban regeneration principles to remove neighborhood problems. Research methodology of this study is descriptive-analytic with a practical goal. The data has been gathered with library-document and field studies. In this research, a six-step model is presented for community-led urban regeneration in this neighborhood, and finally, strategies, policies, and actions are proposed in all dimensions of economic, socio-cultural, physical, environmental, and management-institutional in the form of comprehensive and integrated to improve neighborhood conditions. The predominant strategies were mainly based on informing, educating, enabling and capacity building of residents and managers, participation and utilization of various types of community assets and capitals in the field of rehabilitation and renovation and revival of the historical and residential identity of the neighborhood.

کلیدواژه‌ها [English]

  • “Strategic Planning”
  • “Community-led Regeneration”
  • “Local Community”
  • “Akhund neighborhood”
  • ”Qazvin city”

بحرینی، سید حسین، ایزدی، محمد سعید و مهرانوش مفیدی، 1392، «رویکردها و سیاست‌های نوسازی شهری (از بازسازی تا بازآفرینی شهری پایدار)»، فصلنامة مطالعات شهری، شمارة 9، صص 17-30.

پوراحمد، احمد، حبیبی، کیومرث و مهناز کشاورز، 1389، «سیر تحول مفهوم‌شناسی بازآفرینی شهری به عنوان رویکردی نو در بافت‌های فرسودۀ شهری»، فصلنامة مطالعات شهر ایرانی-اسلامی، شمارة 1، صص 73-92.

حاجی‌پور، خلیل، 1385، «برنامه‌ریزی محله-مبنا رهیافتی کارآمد در ایجاد مدیریت شهری پایدار»، نشریة هنرهای زیبا، شمارة 26، صص 37-46.

رفیعیان، مجتبی و نریمان جهانزاد، 1394، دگرگونی اندیشه در نظریة برنامه‌ریزی، انتشارات آرمان‌شهر، تهران.

شریف‌زادگان، محمدحسین و بهزاد ملک‌پور اصل، 1392، مبانی نظری و تجارب به‌کارگیری ماتریس تحلیلی سوآت در برنامه‌ریزی استراتژیک توسعة منطقه‌ای، دانشگاه شهیدبهشتی، تهران.

صرافی، مظفر، 1377، «ضرورت دگرگونی در نظریة برنامه‌ریزی توسعة ایران»، مجموعه مقالات همایش پنجاه سال برنامه‌ریزی توسعه در ایران، دفتر تحقیقات و معیارهای فنی، تهران.

محمدنژاد، علی و مظفر صرافی، 1392، «نگاهی دیگر به ظرفیت‌های محلی، بستر مشارکت راستین در برنامه‌ریزی شهری»، نشریة تشکل، شمارة7، صص 28-32.

صرافی، مظفر و همکاران، 1394، پایداری شهر ایرانی (کندوکاو در چالش‌ها و نقش برنامه‌ریزی توسعة شهری)، نشر علم، تهران.

دانش‌پور، زهره، 1387، «معرفی رهیافت گام‌به‌گام مشکل‌یابی- مشکل‌گشایی، پیشنهادی مقدمانی برای آزمون شیوة تدبیرشده (مشکل‌یابی) در شهر تهران»، نشریة هنرهای زیبا، شمارة 36، صص 5-16.

فرجی‌راد، خدر و غلامرضا کاظمیان، 1391، توسعة محلی و منطقه‌ای، از منظر رویکرد نهادی، انتشارات جهاد دانشگاهی، تهران.

فریدمن، آوی، 1396، بنیان محله‌های پایدار، ترجمة مرجان‌السادات نعمتی مهر و امیر یداله‌پور،دانشگاه شهیدبهشتی، تهران.

مرکز آمار ایران، 1390، نتایج تفصیلی سرشماری و نفوس مسکن سال 1390، استان قزوین.

مهندسان مشاور شهر و برنامه، 1394، طرح جامع شهر قزوین، وزارت راه و شهرسازی، تهران.

Abu Samah, A., and Aref, F., 2009, Community Development Programmes in Malaysia, Nature and Science, Vol. 7, No. 12, PP. 86-89.

Bahrainy, H., Izadi, M., and Mofidi, M., 2013, The Approaches and Policies of Urban Renewal from "Urban Reconstruction" to "Sustainable Urban Regeneration", Urban Studies Journal, No. 9, PP. 13-17. (In Persian)

Beider, H., 2007, Neighborhood Renewal and Housing Markets: Community Engagement in the US and UK, Wiley-Blackwell, United States.

Bevilacqua, C., Calabrò, J., and Maione, C., 2013, The Role of Community in Urban Regeneration: Mixed Use Areas Approach in USA, Proceedings REAL CORP 2013 Tagungsband, 20-23 May 2013, Rome, Italy.

Breuer, D., 2002, Community Participation in Local Health and Sustainable Development; Approaches and Techniques, European Sustainable Development and Health, Series 4, World Health Organization, Europe.

Clark, J., and Wise, N., 2018, Urban Renewal, Community and Participation, Theory, Policy and Practice, Publisher: Springer; 1st Ed.

Consulting Engineers City and Plan, 2015, Qazvin Comprehensive Plan, Ministry of Roads and Urban Planning, Tehran. (In Persian)

Daneshpour, Z., 2008, Introducing an Incremental 'Problem- Finding- Problem- Solving' Approach - a Preliminary Proposal to Examine the 'Problem- Finding' Approach in Tehran, Honarha Ye Ziba Architecture and Planning Journal, No 36, PP. 5-16. (In Persian)

Darchen, S., and Ladouceur, E., 2013, Social Sustainability in Urban Regeneration Practice: A Case Study of the Fortitude Valley Renewal Plan in Brisbane, Australian Planner, Taylor and Francis.

Evans, G., 2005, Measure for Measure: Evaluating the Evidence of Culture’s Contribution to Regeneration, Urban Studies, Vol. 42, No. 5 and 6, PP. 959–983.

Farajirad, KH., and Kazemian, GH., 2012, Local and Regional Development: An Institutional Perspective, Jahade Daneshghai Publications, Tehran. (In Persian)

Friedman, A., 2017, Fundamentals of Sustainable Neighborhoods, Interpreted by M., Nemati Mehr and A., Yadollahpour, Shahid Beheshti University Publication, Tehran. (In Persian)

Hajipour, KH., 2006, Community-Based Planning, An Efficient Approach for Sustainable Urban Management, Honarha Ye Ziba Architecture and Planning Journal, No. 26, PP. 37-46. (In Persian)

Halsall, J. P., Oberoi, R, Cook, I. G., and Wankhade, P., 2013, Understanding Community Governance: A Global Perspective, International Journal of Asian Social Science, Vol. 3, No. 5, PP. 1112-1127.

Izadi, M., Moshaver, M., Sajjadzadeh, H., and Tavassoli, M., 2018, Locating Urban Catalyst Projects in Inefficient Urban Textures with the Regeneration Approach: A Case Study on Tehran, Journal of History Culture and Art Research, Vol. 7, No. 3, PP. 136-151.

Jin, E., Lee, W., and Kim, D., 2018, Does Resident Participation in An Urban Regeneration Project Improve Neighborhood Satisfaction: A Case Study of “Amichojang” in Busan, South Korea, Sustainability, Vol. 10, No. 10, P. . PP.1-13

Jones, P., and Evans, J., 2013, Urban Regeneration in the UK. Sage, London.

Lee, J. H., and Lim, S., 2018, An Analytic Hierarchy Process (AHP) Approach for Sustainable Assessment of Economy-Based and Community-Based Urban Regeneration: The Case of South Korea, Sustainability, Vol. 10, No. 12, PP.1-14.

Magalhaes, C., 2015, 'Urban Regeneration' in International Encyclopedia of the Social and Behavioral Sciences, James D. Wright (Edt), 2nd Edition, Vol. 24, Publisher: Elsevier, Place of Publication: Oxford, http://dx.doi.org/10.1016/b978-0-08-097086-8.74031-1.

Mattessich, P., and Monsey, M., 2004, Community Buildings: What Makes It Work, St. Paul, MN: Wilder Foundation.

Mccarthy, J., 2007, Partnership, Collaborative Planning and Urban Regeneration, Ashgate Publishing Company Ashgate, Aldershot, England.

Mcdonald, S., Malys, N., and Maliene, V., 2009, Urban Regeneration for Sustainable Communities: A Case Study, Technological and Economic Development of Economy, Vol. 15, No. 1, PP. 49-59.

Mohammad Nezhad, A., and Sarrafi, M., 2013, Another Look At Local Capacities, A True Participation In Urban Planning, Tashakol, No 7, PP. 28-32. (In Persian)

Nikkhah, H. A., and Redzuan, M., 2009, Participation As a Medium of Empowerment in Community Development, European Journal of Social Sciences, Vol. 11, N. 1, PP. 170-176.

Perdikogianni, I., 2007, From Space to Place: The Role of Space and Experience in the Construction of Place, Proceedings 6th International Space Syntax Symposium, İstanbul.

Pourahmad, A., Habibi, K., and Keshavarz, M., 2010, New Approaches of  the Process of Conceptualization of the Regeneration  of  the Urban  Distressed Area, Journal of Studies on Iranian Islamic City, Vol. 1, No. 1, PP. 73 -92. (In Persian)

Rafieian, M., and Jahanzad, N., 2015, The Thought Transformation on Planning Theory, Armanshahr Publication,Tehran. (In Persian)

Roberts, P., 2008, 'The Evolution, Definition and Purpose of Urban Regeneration' in Urban Regeneration, A Handbook, Peter Roberts and Hugh Sykes (Eds). London: Sage.

Rubbo, V., 2009, Urban Regeneration and Integration in Turin (Italy): The Example of Porta Palazzo/ The Gate Project, The Netherlands: FORUM, Institute or Multicultural Affairs.

Sarrafi, M. et al., 2015, Sustainability of Iranian Cities: A Query on the Role f Planner, Elm Publication,Tehran. (In Persian)

Sarrafi, M., 1998, The Necessity for Transformation in Iran's Development Planning Theory, Fifty Years of Planning in Iran. Conference Proceedings of the Fifty Years of Development Planning in Iran, Office of Research and Technical Criteria, Tehran.  (In Persian)

Schuurmans, A., Dyrbøl, S., and Guay, F., 2019, Buildings in Urban Regeneration in Sustainable Cities Authenticity, Ambition and Dream Book, Almusaed A., and Almssad, A. (Edt), Published: Intechopen, London.

Sharifzadegan, M. H., and Malekpour, B., 2013, Theoretical Basis and Experiences  in Applying SWOT Analytical Matrix in Regional Development Strategic Planning, Shahid Beheshti University Publication,Tehran. (In Persian)

Smith, M. K., 2011, Neighborhoods and Regeneration, Theory, Practice, Issues, The Encyclopedia of Informal Education, www.infed.org/community/neighbourhoods and regeneration.htm.

Statistics Center of Iran (2011). Detailed results of the census and population of housing in 2011, Qazvin province. (In Persian)

Tallon, A., 2010, Urban Regeneration in the UK, First Published 2010 by Routledge Taylor and Francis, London and NewYork.

Thwala, W. D., 2009, Experiences and Challenges of Community Participation in Urban Renewal Projects: The Case of Johannesburg, South Africa,Journal of Construction in Developing Countries, Vol. 14, No. 2, PP. 37–54.

UNEP, 2004, Guidelines for Urban Regeneration in the Mediterranean Region, Priority Actions Program Regional Activity Centre Split, January 2004.

Wates, N., 2008, The Community Planning Event Manual; How to Use Collaborative Planning and Urban Design Events to Improve Your Environment, Publish, Earth Scan, London.

www.npt.gov.uk

www.tamarackcommunity.ca/downloads/trail_builders/stmichel_actionplanf.pdf