تحلیل ساختار فضایی شهری با تأکید بر توزیع فضایی اشتغال و فعالیت در شهر تهران

نوع مقاله: پژوهشی - کاربردی

نویسندگان

1 استادیار جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 استاد جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران

چکیده

توسعة کلان‌شهرها نشان داده است به‌موازات گسترش فضایی و افزایش جمعیت، بخش مرکزی شهرها به‌مرور توان خود را در خدمات‌دهی به مناطق دوردست‌تر از دست می‌دهند. درنتیجه مناطق جدید شهری در قالب ساختار چندهسته‌ای پدید می‌آیند. شهر تهران طی صدسال گذشته، تجربه داشتن یک مرکزی قوی را در سطح ملی گذرانده  تشدید روند مهاجرت و توسعة فعالیت‌ها در پیرامون آن در پنج دهة اخیر، سبب شده است این شهر در محورهای فرعی جدید توسعه یابد و هسته‌های فرعی نوین را در فضای کلان‌شهری خود شکل دهد. هدف مقالة حاضر تحلیل ساختار فضایی شهری با تأکید بر توزیع اشتغال و فعالیت در شهر تهران است تا نشان دهد که توزیع فضایی اشتغال و فعالیت، خوشه­ای یا پراکندگی است. به‌منظور تحلیل الگوی شاغلان و فعالیت از روش‌های تراکم کرنل و خودهمبستگی‌های فضایی در قالب مسئلة واحد ناحیه‌ای قابل‌اصلاح استفاده شد. یافته‌ها نشان می‌دهد تراکم شاغلان در بخش‌های شرقی و شمال غربی و مناطق غربی شهر تهران برجسته است و آماره‌های موران محلی نیز مؤید این وضعیت است. تحلیل خودهمبستگی فضایی برای فعالیت‌ها نیز نشان‌دهندة وضعیت خوشه‌ای‌بودن این فعالیت در ساختار فضای شهر تهران در بخش‌های اشاره‌شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Analysis of urban spatial structure with emphasis on employment and activities distribution in Tehran

نویسندگان [English]

  • Ali Hosseini 1
  • Ahmad pourahmad 2
1 University of Tehran
2 Prof. of Geography and Urban Planning, University of Tehran, Tehran, Iran
چکیده [English]

The experience of metropolitan development has shown that alongside the urban expansion and population growth, central business districts gradually lose their traditional ability to provide servicing for distant areas. Accordingly, new urban areas have emerged in the form of polycentric structure. Tehran has experienced having a strong center in national level during the last hundred years and intensification of immigration process and growth of the activities in periphery area has caused the city to expand the new subcenters in the last five decades. The purpose of this study is analysis of urban spatial structure based on the spatial distribution of employment and activities in Tehran to show whether the spatial distribution of employment and activities is clustering or dispersing. The kernel density and spatial autocorrelation methods were used to analyze the pattern of employees and activities in the form of a modifiable areal unit problem. Findings showed that the density of employments in the eastern, northwestern and western parts of Tehran is prominent, which also local indicators of spatial association (LISA) statistics confirming this situation. The analysis of spatial autocorrelation for the activities also showed the cluster status of this activity in the spatial structure of Tehran city in the sections mentioned.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Urban Spatial Structure
  • employment
  • Activity
  • spatial Autocorrelation
  • Tehran

اسدی، مرتضی، 1369، رشد نامتوازن و دوگانگی اقتصادی ایران، پژوهش‌های اقتصادی، شمارة 42، صص 88-103.

بذرگر، محمدرضا و محمدباقر نگهبان، 1382، شهرسازی و ساخت اصلی شهر، چاپ نخست، انتشارات کوشامهر، شیراز.

پوراحمد، احمد و ناهید فلاحیان، 1384، «بررسی روند شکل‌گیری محورهای صنعتی پیرامون شهر تهران با تأکید بر محور کرج- قزوین»، پژوهش‌های جغرافیایی، شمارة 3، صص 173-192.

حسینی، علی، پوراحمد، علی و کرامت‌اله زیاری، 1397، «تحلیل ساختار فضایی شهری با تأکید بر بعد جمعیتی رویکرد ریخت‌شناسی شهر چندهسته‌ای، مورد مطالعه: شهر تهران»، آمایش جغرافیای فضا، سال هشتم، شمارة 30، صص 19-38.

حمیدی، ملیحه، صبری، سیروس، حبیبی، محسن و جواد سلیمی، 1376، استخوانبندی شهر تهران، جلد اول، سازمان مشاور فنی و مهندسی شهر تهران، تهران.

دهقان، علیرضا، 1379، «شناسایی و توصیف مشکلات کارگاه‌های صنعتی در شهر تهران»، کار و جامعه، شمارة  35، صص 6-16.

رشیدی، علی، 1379، «توسعة صنعتی ایران؛ تجربة گذشته و افق آینده»، اطلاعات سیاسی-اقتصادی، سال پنجم، شمارة 14، صص 186-195. ‌

ریاضی، ابوالحسن، 1389، «تأثیر تجدد بر سازمان فضایی شهر تهران در اواخر دورة قاجار»، پژوهش‌های فرهنگی، سال سوم، شمارة 3، صص 129-148. ‌

سعیدنیا، احمد، 1376، کتاب تهران، جلد پنجم و ششم، چاپ اول، انتشارات روشنگران، تهران.‌

سلطان‌زاده، حسین، 1375، مقدمه‌ای بر شهرنشینی در ایران، چاپ نخست، انتشارات آبی، تهران.

فلاحیان، ناهید، 1385، تحلیل نقش روندهای صنعتیشدن در شکل‌گیری فضایی مجموعة شهری تهران، رسالة دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکدة جغرافیا، دانشگاه تهران.

فیوضات، ابراهیم، 1367، صنعتی‌شدن ایران (1304 به بعد). حسابدار، سال اول، شمارة 5، صص 27-41. ‌

مهدی‌زاده، جواد، 1381، شهر و تاریخ: نظری به روند تاریخی توسعة کالبدی-فضایی شهر تهران (بخش دوم، نوسازی و پیدایش مادر شهر تهران)، جستارهای شهرسازی، شمارة 3، صص 16-26. ‌

مهدی‌زاده، جواد، 1382، «شهر و تاریخ: نظری به روند تاریخی توسعة کالبدی-فضایی شهر تهران (بخش سوم، دورة تکوین کلان‌شهر تهران 1340-1357)»، جستارهای شهرسازی، شمارة  4،  صص 37-43. ‌

Anas, A., Arnott, R.,   and Small, K. A., 1998, Urban Spatial Structure, Journal of Economic Literature, PP. 1426-1464.

Alonso, W., 1964, Location and Land Use, Toward a General Theory of L and Rent, Harvard University Press.

 and erson, N. B.,   and Bogart, W. T., 2001, The Structure of Sprawl: Identifying and Characterizing Employment Centers in Polycentric Metropolitan Areas, American Journal of Economics and Sociology, Vol. 60, No.1, PP. 147-169.

Anselin, L. 1995, Local Indicators of Spatial Association-LISA. Geographical Analysis, Vol. 2, No. 2, PP. 93-115.

Arbury, J. 2005, From Urban Sprawl to Compact City: An Analysis of Urban Growth Management in Auckland Doctoral Dissertation, Geography and Environmental Science, University of Auckland.

Barrett, P., 1983, The Automobile and Urban Transit: the Formation of Public Policy in Chicago, 1900-1930, Temple University Press.

Bertaud, A., 2001, Metropolis: A Measure of the Spatial Organization of 7 Large Cities. Disponible Sur, http://alain-bertaud.com/images/ab_metropolis_spatial_organization.pdf.

Bertaud, A., 2004, The Spatial Structures of Central and Eastern European Cities: More European Than Socialist, in Winds of Societal Change, International Conference Proceedings, June, Urbana: UIUC.

Bertaud, A., and Malpezzi, S., 2003, The Spatial Distribution of Population in 48 World Cities: Implications for Economies in Transition, Center For Urban L and Economics Research, University of Wisconsin.

Bothe, K., Hansen, H. K.,  and Winther, L., 2018, Spatial Restructuring and Uneven Intra-Urban Employment Growth in Metro- and Non-Metro-Served Areas in Copenhagen, Journal of Transport Geography, No. 70, PP. 21-30.

Bourne, L. S., 1971, Physical Adjustment Processes and Land Use Succession: A Conceptual Review and Central City Example, Economic Geography, PP. 1-15.

Bourne, L. S., 1976, Urban Structure and Land Use Decisions, Annals of the Association of American Geographers, Vol. 66, No. 4, PP. 531-535.

Broitman, D., 2012, Dynamics of Polycentric Urban Structure. Dissertation Ph.D in Town Planning, Institute of Technology.

Burger, M. J., De Goei, B., Van Der Laan, L.,  and Huisman, F. J. M., 2011, Heterogeneous Development of Metropolitan Spatial Structure: Evidence From Commuting Patterns in English and Welsh City-Regions, 1981–2001, Cities, Vol. 28, No. 2, PP. 160-170.

Burger, M., and Meijers, E., 2012, Form Follows Function? Linking Morphological and Functional Polycentricity, Urban Studies, Vol. 49, No. 5, PP. 1127-1149.

Chen, T., Hui, E. C., Wu, J., Lang, W., and Li, X. 2019, Identifying Urban Spatial Structure and Urban Vibrancy in Highly Dense Cities Using Georeferenced Social Media Data. Habitat International, 89, 102005.

Clark, W. A., 2000, Monocentric to Polycentric: New Urban Forms and Old Paradigms, a Companion to the City, PP. 141-154.

Davoudi, S., 2003, European Briefing: Polycentricity in European Spatial Planning: From an Analytical Tool to a Normative Agenda. European Planning Studies, 11(8), 979-999.

Ding, C., and Zhao, X. 2014, L and Market, L and Development and Urban Spatial Structure in Beijing, Land Use Policy, No. 40, PP. 83-90.

Dökmeci, V.,  and Berköz, L., 1994, Transformation of Istanbul From a Monocentric to a Polycentric City, European Planning Studies, Vol. 2, No. 2, PP. 193-205.

Feng, Y., Wu, S., Wu, P., Su, S., Weng, M., and Bian, M., 2018, Spatiotemporal Characterization of Megaregional Poly-Centrality: Evidence for New Urban Hypotheses and Implications for Polycentric Policies, Land Use Policy, No. 77, PP. 712-731.

Fina, M. H., 2000, Urban Spatial Structure and Household Travel Time, Virginia Polytechnic Institute and State University.

Fujii, T., and Hartshorni, T. A., 1995, the Changing Metropolitan Structure of Atlanta, Georgia: Locations of Functions and Regional Structure in a Multinucleated Urban Area. Urban Geography, Vol. 16, No. 8, PP. 680-707.

Fujita, M. 2010, The Evolution of Spatial Economics: From Thünen To the New Economic Geography, Japanese Economic Review, Vol. 61, No. 1, PP. 1-32.

García-Palomares, J. C., 2010, Urban Sprawl and Travel to Work: the Case of the Metropolitan Area of Madrid, Journal of Transport Geography, Vol. 18, No. 2, PP. 197-213.

Giuliano, G., Redfearn, C., Agarwal, A., Li, C.,  and Zhuang, D., 2007, Employment Concentrations in Los Angeles, 1980–2000, Environment and Planning A, Vol. 39, No. 12, PP. 2935-2957.

Green, N., 2007, Functional Polycentricity: A Formal Definition in Terms of Social Network Analysis, Urban Studies, Vol. 44, No. 11, PP. 2077-2103.

Griffith, D. A.,  and Wong, D. W., 2007, Modeling Population Density Across Major US Cities: A Polycentric Spatial Regression Approach, Journal of Geographical Systems, Vol. 9, No. 1, PP. 53-75.

Hall, P. G., and Pain, K. 2006, The Polycentric Metropolis: Learning From Mega-City Regions in Europe, Routledge.

Helsley, R. W., and Sullivan, A. M., 1991, Urban Subcenter Formation, Regional Science and Urban Economics, Vol. 21, No. 2, PP. 255-275.

Herrschel, T., 2009, City Regions, Polycentricity and the Construction of Peripheralities through Governance, Urban Research and Practice, Vol. 2, No. 3, PP. 240-250.

Horton, F. E., and Reynolds, D. R., 1971, Effects of Urban Spatial Structure on Individual Behavior, Economic Geography, PP. 36-48.

Kim, H., Lee, N., and Kim, S. N., 2018, Suburbia in Evolution: Exploring Polycentricity and Suburban Typologies in the Seoul Metropolitan Area, South Korea, Land Use Policy, No. 75, PP. 92-101.

Kloosterman, R. C., and Musterd, S., 2001, The Polycentric Urban Region: Towards A Research Agenda. Urban Studies, Vol. 38, No. 4, PP. 623-633.

Kloosterman, R. C.,  and Lambregts, B., 2001, Clustering of Economic Activities in Polycentric Urban Regions: The Case of the Rand stad, Urban Studies, Vol. 38, No. 4, PP. 717-732.

Lambregts, B., 2009, The Polycentric Metropolis Unpacked: Concepts, Trends and Policy in the R and stad Holland, Amsterdam Institute for Metropolitan and International Development Studies.

Leslie, T. F., and Huallacháin, B. Ó., 2006, Polycentric Phoenix, Economic Geography, Vol. 82, No. 2, PP. 167-192.

Madanipour, A., 2006, Urban Planning and Development in Tehran, Cities, Vol. 23, No 6, PP. 433-438.

Maier, K. 2009, Polycentric Development in the Spatial Development Policy of the Czech Republic, Urban Research and Practice, Vol. 2, No. 3, PP. 319-331.

Mcconnell, S., 1981, Theories for Planning: An Introduction, Trafalgar Square Publishing.

Mcmillen, D. P., 2001, Nonparametric Employment Subcenter Identification, Journal of Urban Economics, Vol. 50, No. 3, PP. 448-473.

Meijers, E., 2007, From Central Place to Network Model: Theory and Evidence of a Paradigm Change, Tijdschrift Voor Economische En Sociale Geografie, Vol. 98, No. 2, PP. 245-259.

Meijers, E., 2008, Measuring Polycentricity and Its Promises. European Planning Studies, Vol. 16, No. 9, PP. 1313-1323.

Meijers, E. J., and Burger, M. J., 2009, Spatial Structure and Productivity in US Metropolitan Areas.

Meijers, E.,  and Romein, A., 2003, Realizing Potential: Building Regional Organizing Capacity in Polycentric Urban Regions, European Urban and Regional Studies, Vol. 10, No. 2, PP. 173-186.

Openshaw, S., and Taylor, P. J., 1979, A Million or So Correlation Coefficients: Three Experiments on the Modifiable Areal Unit Problem, Statistical Applications in the Spatial Sciences, No. 21, PP. 127-144.

O'sullivan, A., 2007, Urban Economics, Mcgraw-Hill/Irwin.

Pacione, M., 2001, Urban Geography: A Global Perspective, Psychology Press, Routledge.

Parr, J., 2004, The Polycentric Urban Region: A Closer Inspection, Regional Studies, Vol. 38, No. 3, PP. 231-240.

Rodrigue, J. P., Comtois, C., and Slack, B., 2013, The Geography of Transport Systems, Third Edition, Routledge.

Romein, A., Verkoren, O., and Fern and EZ, A. M., 2009, Polycentric Metropolitan Form: Application of a ‘Northern’concept in Latin America, Footprint, Vol. 3, No. 2, PP. 127-146.

Sánchez-Mateos, H. S. M., Sanz, I. M., Francés, J. M., and Trapero, E. S., 2014, Road Accessibility and Articulation of Metropolitan Spatial Structures: The Case of Madrid Spain, Journal of Transport Geography, No. 37, PP. 61-73.

Sasaki, K. 1990, the Establishment of a Subcenter and Urban Spatial Structure. Environment and Planning A, 22(3), 369-383.

Smith, D. 2011, Polycentricity and Sustainable Urban Form. An Intra-Urban Study of Accessibility, Employment and Travel Sustainability for the Strategic Planning of the London Region.

Soja, E. W. 2000, Postmetropolis: Critical Studies of Cities and Regions. Oxford: Blackwell.

Sun, T. 2009, Population and Employment Distribution and Urban Spatial Structure: An Empirical Analysis of Metropolitan Beijing, China in the Post-Reform Era, Dissertation Ph.D in Planning, University of Southern California, USA.

Van Houtum, H.,  and Lagendijk, A., 2001, Contextualising Regional Identity and Imagination in the Construction of Polycentric Urban Regions: the Cases of the Ruhr Area and the Basque Country, Urban Studies, Vol. 38, No. 4, PP. 747-767.

Yang, J., French, S., Holt, J.,  and Zhang, X., 2012, Measuring the Structure of US Metropolitan Areas, 1970–2000: Spatial Statistical Metrics and An Application to Commuting Behavior, Journal of the American Planning Association, Vol. 78, No. 2, PP. 197-209.

Asadi, M., 1990, Iran's Uneven Growth and Economic Duality. Economic Research, No. 42, PP. 88-103. (In Persian)

Bazrgar, M.R and Negahban, M.B. 2003, Urban Planning and Urban Main Structure, First Edition, Koushamar Publications, Shiraz. (In Persian)

Dehghan. A., 2000, Identifying and Describing the Problems of Industrial Workshops in Tehran, Work and Society, No. 35, PP. 6-16. (In Persian)

Fallahian, N., 2006, Analysis of the Role of Industrialization in Spatial Formation of Tehran Urban Complex. Doctoral Dissertation on Geography and Urban Planning, Faculty of Geography, University of Tehran, Tehran. (In Persian)

 Fuizat, A., 1988, Industrialization of Iran (1925 Onwards, Hesabdar Accountant), Vol. 1, No. 5, PP. 27-41, In This Case, We Have the Following. (In Persian)

Hamidi, M., Sabri, S., Habibi, M., and Salimi, J., 1996, Urban Structure of Tehran, Tehran Engineering and Consulting Organization, Vol. 1, Tehran. (In Persian)

Hosseini, A., Pourahmad, A., and Ziari, K., 2019, Analysis of Urban Spatial Structure Based on the Spatial Distribution of Population in Tehran, A Polycentric City Morphological Approach. Geographical Planning of Space Quarterly Journal, Vol. 8, No. 30, PP. 10-38. (In Persian)

Mahdizadeh, J., 2002, City and History: An Overview of the Historical Trend of Physical-Spatial Development in Tehran; Part Two, Renewal and Generation in Tehran Metropolitan, Urban Planning Studies 3, 16-26. (In Persian)

Mahdizadeh, J., 2003, City and History: An Overview of the Historical Trend of Physical-Spatial Development in Tehran; Third Section, Tehran Metropolitan Period 1974-1979, Urban Planning Studies 4, 37-43. (In Persian)

Pourahmad, A.,  and Fallahian, N., 2005, Investigating the Process of Forming Industrial Around Tehran City with Emphasis on Karaj-Qazvin, Journal of Geographical Studies, Vol. 53, No. 3, PP. 173-192. (In Persian)

Rashidi, A., 2000, Iran's Industrial Development; Past Experience and Future Horizon. Political-Economic Information, Vol. 5, No. 14, PP. 195-196. (In Persian)

Riyazi, A., 2010, the Impact of Modernization on the Space Organization of Tehran in the Late Qajar Period, Cultural Research, Vol. 3, No. 3, PP. 129-148. (In Persian)

Saidiniya, A, 1997, Tehran Book, Vol. 5 and 6, Roshanegan Publications, First Edition, Tehran. (In Persian)

Sultanzadeh, H., 1996, An Introduction to Urbanization in Iran, First Edition, Abi (Blue) Publishing, Tehran. (In Persian)