ارزیابی دسترسی به پارک‌های شهری به‌کمک شاخص‌های مکانی برای رسیدن به آرمان‌های شهر عدالت‌محور (مطالعۀ موردی: منطقۀ 11 شهر تهران)

نوع مقاله : پژوهشی - کاربردی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری سنجش‌ازدور و سیستم‌های اطلاعات جغرافیایی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 دانشیار گروه سنجش‌ازدور و سیستم‌های اطلاعات جغرافیایی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

3 استادیار گروه سنجش‌ازدور و سیستم‌های اطلاعات جغرافیایی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

چکیده

امروزه نقش و اهمیت فضاهای سبز و پارک‌های شهری در محیط‌زیست و کیفیت زندگی شهروندان، بر کسی پوشیده نیست. پارک‌های شهری از امکانات مهم رفاهی هستند که شرایط مناسبی را برای گذران اوقات فراغت شهروندان فراهم می‌آورند و نقش مهمی را در حفظ سلامت روح و جسم آنان ایفا می‌کنند. با این حال، در بیشتر شهرهای بزرگ و کوچک، توزیع پارک‌ها در سطح شهر با عدالت فضایی همراه نبوده است و شهروندان در نواحی یا محله‌های مختلف، سطح دسترسی یکسانی به پارک‌ها ندارند. با توجه به تحقق آرمان‌های شهر عدالت‌محور و دستیابی به عدالت فضایی در توزیع خدمات عمومی در شهر، ضروری است دسترسی به پارک‌ها در مکان‌های مختلف ارزیابی و توجه بیشتری به مکان‌ها با سطوح دسترسی پایین شود. مطالعة کاربردی حاضر به ارزیابی میزان دسترسی به پارک‌های شهری، با استفاده از شاخص‌های مکانی و ابزارهای تحلیلی GIS پرداخته است. شاخص‌های مورد استفاده در این مطالعه عبارت بودند از: شاخص‌های پوشش، کمترین فاصله، فاصلة میانگین، شاخص مجاورت، روش دومرحله‌ای حوزة تأثیر شناور و دومرحله‌ای حوزة تأثیر شناور وزن‌دار. نتایج حاکی از آن است که به‌طور میانگین سطح دسترسی بیش از 90 درصد بلوک‌های منطقه به پارک‌های کوچک و متوسط در منطقة مورد نظر زیر حد متوسط و تا حد بسیار زیادی مشابه یکدیگر است. همچنین سطح دسترسی به پارک‌های بزرگ در شرایط مطلوب‌تری بوده است؛ به نحوی که سطح دسترسی بیش از 40 درصد بلوک‌های منطقه به این پارک‌ها بیش‌ازحد متوسط است. اختلافات جزئی که در نتایج حاصل از روش‌های مختلف دیده می‌شود، به تفاوتی که در منطق آن‌ها وجود دارد، مرتبط است. همچنین در نتایج مربوط به سطح دسترسی به پارک‌های بزرگ اختلافاتی وجود دارد که محدودیت‌های روش‌های پوشش، دومرحله‌ای حوزة تأثیر شناور و دومرحله‌ای حوزة تأثیر شناور وزن‌دار (با ضریب تضعیف فاصلة نامناسب) را به‌خوبی نشان می‌دهد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Evaluation of accessibility to urban parks using spatial indicators in order to meet the principles of the justice-based city (Case study: District 11 of Tehran)

نویسندگان [English]

  • Somaye Mahmoudi 1
  • Mohammadreza Jelokhani 2
  • Maysam Argani 3
1 Ph.D. Candidate of GIS and Remote Sensing, Department of GIS and Remote Sensing, Faculty of Geography, University of Tehran
2 Assistant Professor, Department of GIS and Remote Sensing, Faculty of Geography, University of Tehran
3 Assosiate Professor, Department of GIS and Remote Sensing, Faculty of Geography, University of Tehran
چکیده [English]

The green spaces and urban parks play a critical role to improve the quality of life of citizens. Urban parks are important welfare facilities that provide good conditions for the leisure of citizens and play an important role in maintaining the physical and mental health. However, in most large and small cities, the distribution of parks in the city is accompanied by spatial disparity, and citizens in different districts do not have the same level of accessibility to parks. In order to meet the principles of the justice-based city and spatial justice in the distribution of public services, it is necessary to evaluate the accessibility to parks in different locations and pay more attention to the places with low accessibility levels. This study evaluates the accessibility to urban parks in the district 11 of Tehran using a set of spatial indices and GIS-based analytical tools. Indicators used in this study are Covering, Minimum distance, Average distance, Proximity, Two step floating catchment area and Gravity-based two step floating catchment area. The results of different methods indicate that the level of accessibility to small and medium parks in the study area are below the average level and similar to each other. The slight differences in the results are related to the differences in the assumptions and logics of methods. There were also differences on the level of accessibility to the large parks, which clearly revealed the limitations of Coverage, 2SFCA and GB2SFCA )with inappropriate distance decay coefficient( methods.

کلیدواژه‌ها [English]

  • spatial justice
  • Accessibility
  • GIS
  • Public park
  • Spatial indicator
احدنژاد، موسوی، محمدی حمیدی، ویسیان، 1395، بررسی و تحلیل عدالت اجتماعی در برخورداری از خدمات شهری (مورد مطالعه: دسترسی به خدمات آموزشی مقطع راهنمایی شهر میاندوآب)، مجله جغرافیا و توسعه فضای شهری، شماره 1، صص 33-51.
احمدی، علوی، 1393، مدلسازی کمی دسترسی به پارک­های شهری با رویکرد عدالت فضایی، پارک­های منطقه 6 کلانشهر تهران، نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، شماره 34، صص 69-89.
بهروان، 1385، آمایش فرهنگی و عدالت شهری در مناطق 12گانه شهرداری مشهد، اولین کنفرانس برنامه­ریزی و مدیریت شهری.
تابعی، موحد، تولایی، کمانرودی، 1395، بررسی نقش عدالت فضایی در مدیریت شهری (محدوده مطالعه: محلات منطقه 6 تهران)، برنامه­ریزی فضایی، شماره 2، صص 23-36.
تقوایی، بمانیان، پورجعفر، بهرام­پور، 1393، میزانسنجی عدالت فضایی در چارچوب نظریه شهر عدالتمحور؛ موردپژوهی: مناطق 22 گانه شهرداری تهران، مدیریت شهری، شماره 38، صص 391-423.
تیموری، قربانی، پورمحمدی، احدنژاد، 1395، ارزیابی سرانه و دسترسی پارک ها و فضاهای سبز شهری با رویکرد اکولوژیکی مورد نمونه: پارکهای محله ای کلان شهر تبریز، جغرافیا و توسعه فضای شهری، شماره2، 38-45.
حاتمی­نژاد، راستی، 1385، عدالت اجتماعی و عدالت فضایی؛ بررسی و مقایسه نظریات جان رالز و دیوید هاروی، شماره 1، صص 40-52.
ربانی، جامعه­شناسی شهری، 1381، انتشارات سمت، اصفهان.
رهنما، ذبیحی، 1390، تحلیل توزیع تسهیلات عمومی شهری در راستای عدالت فضایی با مدل یکپارچه دسترسی در مشهد، جغرافیا و توسعه، شماره 23، صص 5-26.
سایت شهرداری تهران، 1397، معرفی منطقه 11، http://region11.tehran.ir/default.aspx?tabid=372.
سلطانی، 1384، مبانی معماری فضای سبز شهری، مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری ایران، تهران، ایران.
قربانی، 1387، ارزیابی کمبود پارک در مناطق شهری تبریز با استفاده از روش سرانه/ پارک و روش بافرینگ، نشریه صفه، شماره 47، صص 109-120.
کرامتی، ایزدی ، سلطانی ، لطفی، 1394، تحلیل توزیع فضایی و میزان دسترسی به بوستان های شهری (مطالعه موردی: شهر شیراز)، شماره 4، صص 532-558.
لطفی، صدیق، 1379، ارزیابی دسترسی عینی به پارک‌ها و فضاهای سبز برمبنای سفر پیاده (مطالعه‌ موردی: منطقه‌ی 7 تهران)، فصلنامه نگرش­های نو در جغرافیای انسانی، شماره 2، صص 1-11.
محمدی حمیدی، نظم­فر، اکبری، 1399، تحلیل فضایی پارک‏ها و فضاهای سبز شهری با استفاده از مدل کوپراس و GIS  (مورد مطالعه: مناطق 22گانة شهر تهران)، پژوهش­های جغرافیای انسانی، شماره 2، صص 437-455.
Ahadnezhad M., Mousavi M., Mahammadi Hamidi S., & Veisian M. (2006). Review and Analysis of Social Justice in Urban Services (Case Study: Accessibility yo Educational Services in Miandoab City). Geography and Urban Development, 1, 35-51 (In Persian)
Ahmadi F., & Alavi A. (2014). Modeling Accessibility to Urban Parks with a Spatial Justice Approach: Parks District 6 of Tehran. Applied Research in Geographical Sciences, 34, 69-80. (In Persian)
Bahrini, F., Bell, S., & Mokhtarzadeh, S. (2017). The Relationship between the Distribution and Use Patterns of Parks and Their Spatial Accessibility at the City Level: A Case Study from Tehran, Iran. Urban Forestry and Urban Greening, 27, 332-342.
Behravan, H (2006). Cultural Planning and Urban Justice in the 12 Districts of Mashhad Municipality. Urban Management and Planning Conference. (In Persian)
Boon, C. G., Buckley, G. L., Grove, J. M., & Sister, C. (2009). Parks and People: An Environmental Justice Inquiry in Baltimore, Maryland. Annals of the Association of American Geographers, 99(4), 767-787.
Chiesura, A. (2004). The Role of Urban Parks for the Sustainable City. Landscape and Urban Planning, 68(1), 129-138.
Dai, D. (2010). Black Residential Segregation, Disparities in Spatial Access to Health Care Facilities, and Late-Stage Breast Cancer Diagnosis in Metropolitan Detroit. Health and Place, 16(5), 1038-1052.
Dony, C. C., Delmelle, E. M., & Delmelle, E. C. (2015). Re-Conceptualizing Accessibility to Parks in Multi-Modal Cities: A Variable-Width Floating Catchment Area (VFCA) Method. Landscape and Urban Planning, 143, 90-99.
Ghorbani R. (2010). Evaluation of the Shortage of Parks in Urban Areas of Tabriz. Sofeh Quarterly, 47, 109-120. (In Persian)
Gordon-Larsen, P., Nelson, M. C., Page, P., & Popkin, B. M. (2006). Inequality in the Built Environment Underlies Key Health Disparities in Physical Activity and Obesity. Pediatrics, 117(2), 417-424.
Gu, X., Tao, S., & Dai, B. (2017). Spatial Accessibility of Country Parks in Shanghai, China. Urban Forestry and Urban Greening, 27, 373-382.
Hataminezhad, H., & Rasti, O. (2006). Social Justice and Spatiale Equity: An Investignation and Theoritical Comparing of John Rowls and David Harvey. Sarzamin Geographic Quarterly, 1, 39-50. (In Persian)
Hodgart, R. (1978). Optimizing Access to Public Services: A Review of Problems, Models and Methods of Locating Central Facilities. Progress in Geography, 2(1), 17-48.
Jo, H.-K. (2002). Impacts of Urban Greenspace on Offsetting Carbon Emissions for Middle Korea. Journal of Environmental Management, 64(2), 115-126.
Keramati Z., Izadi H., Soltani A., & Lotfi S. (2015). Analysis of Spatial Distribution and Accessibility to Urban Parks. Geographical Research in Urban Planning Quarterly, 4, 531-558. (In Persian)
La Rosa, D. (2014). Accessibility to Greenspaces: GIS Based Indicators for Sustainable Planning in a Dense Urban Context. Ecological Indicators, 42, 122-134.
Lee, G., & Hong, I. (2013). Measuring Spatial Accessibility in the Context of Spatial Disparity between Demand and Supply of Urban Park Service. Landscape and Urban Planning, 119, 85-90.
Lotfi, S., Sedigh, M., & Sedigh, M. (2000). Evaluation of Objective Accessibility to Parks and Green Spaces Based on Pedestrian Travel (Case Study: District 1 of Tehran). New Attitudes in Human Geography Quarterly, 2, 1-11.
Luo, W., & Qi, Y. (2009). An Enhanced Two-Step Floating Catchment Area (E2SFCA) Method for Measuring Spatial Accessibility to Primary Care Physicians. Health & Place, 15(4), 1100-1107.
Luo, W., & Wang, F. (2003). Measures of Spatial Accessibility to Health Care in a GIS Environment: Synthesis and a Case Study in the Chicago Region. Environment and Planning B: Planning and Design, 30(6), 865-884.
Meng, Y., & Malczewski, J. (2015). A GIS-Based Multicriteria Decision Making Approach for Evaluating Accessibility to Public Parks in Calgary, Alberta. Human Geographies, 9(1), 29-38.
Mohammadi Hamidi, S., Nazmfar, H. & Akbari, M. (2018). Spatial Analysis of Parks and Urban Green Spaces by Using Copras Models and GIS (Case Study: 22 Regions of Tehran). Human Geography Researchs, 2, 437-455.   (In Persian)
Municipality of Tehran. (2018). Introduction of District 11. retrieved from http://region11.tehran.ir/default.aspx?tabid=372.
Rabbani R. (2002). Urban Sociology. Isfahan: Samt. (In Persian)
Rahnama, M. R, & Zabihi, J. (2011). Analysis of Urban Public Facilities Distribution in Order to Meet Spatial Justice with Integrated Accessibility Model in Mashhad. Geography and Development Quarterly, 23, 5-26. (In Persian)
Shin, K., & Lee, T. (2018). Improving the Measurement of the Korean Emergency Medical System's Spatial Accessibility. Applied Geography, 100, 30-38.
Sister, C., Wolch, J., & Wilson, J. (2010). Got Green? Addressing Environmental Justice in Park Provision. Geojournal, 75(3), 229-248.
Smith, L. M., Case, J. L., Smith, H. M., Harwell, L. C., & Summers, J. (2013). Relating Ecoystem Services to Domains of Human Well-Being: Foundation for a US Index. Ecological Indicators, 28, 79-90.
Soltani, B. (2005). Fundamentals of Urban Green Architecture. Urban Planning and Architecture Studies and Research Center.Tehran. IRAN. (In Persian)
Tabeyi, N., Movahed, A., Tavalayi, S., & Kamanroudi, M. (2006). Investigating the Role of Spatial Justice in Urban Management (Study Area: Districts of District 6 of Tehran). Geographical Spatial Planning, 2, 38-45. (In Persian)
Taghvayi, A. A., Bemanian, M. R., Pourjafar, M. R., & Bahrampor, M. (2005). Measurement of Spatial Justice in the Framework of Justice-Oriented City Theory (Case Study: 22 Districts of Tehran). Urban Manangment, (38), 391-433. (In Persian)
Teimouri, R., Ghorbani, R., Pourmohammadi, M. R., & Ahadnezhad, M. (2015). Per Capita and Accessibility Evaluation of Parks and Urban Green Spaces with Ecological Approach (Case Study: Parks of Tabriz Districts). Geography and Urban Development Quarterly, 5, 38-45.
Van Kamp, I., Leidelmeijer, K., Marsman, G., & De Hollander, A. (2003). Urban Environmental Quality and Human Well-Being: Towards a Conceptual Framework and Demarcation of Concepts: A Literature Study. Landscape and Urban Planning, 65(1-2), 5-18.
Wolch, J., Wilson, J. P., & Fehrenbach, J. (2005). Parks and Park Funding in Los Angeles: An Equity-Mapping Analysis. Urban Geography, 26(1), 4-35.
Xiao, X., Aultman-Hall, L., Manning, R., & Voigt, B. (2018). The Impact of Spatial Accessibility and Perceived Barriers on Visitation to the US National Park System. Journal of Transport Geography, 68, 205-214.
Xing, L., Liu, Y., & Liu, X. (2018). Measuring Spatial Disparity in Accessibility with a Multi-Mode Method Based on Park Green Spaces Classification in Wuhan, China. Applied Geography, 94, 251-261.
Yang, J., Mcbride, J., Zhou, J., & Sun, Z. (2005). The Urban Forest in Beijing and Its Role in Air Pollution Reduction. Urban Forestry & Urban Greening, 3(2), 65-78.
Yao, L., Liu, J., Wang, R., Yin, K., & Han, B. (2014). Effective Green Equivalent: A Measure of Public Green Spaces for Cities. Ecological Indicators, 47, 123-127.
You, H. (2016). Characterizing the Inequalities in Urban Public Green Space Provision in Shenzhen, China. Habitat International, 56, 176-180.
Zhang, X., Lu, H., & Holt, J. B. (2011). Modeling Spatial Accessibility to Parks: A National Study. International Journal of Health Geographics, 10(1), 31-49.